Những suy tưởng rối bù
Diễm Châu dịch
STANISŁAW JERZY LEC [đọc như Letz] là một nhà thơ Ba-lan, tác giả khoảng hai ngàn câu "cách ngôn". Ông sinh năm 1909 tại Lwów, ở Galicie, trong một gia đình Do-thái. Sau khi học luật và ngữ ngôn học Ba-lan, ông khởi nghiệp nhà báo và nhà thơ ở Vac-xa-va. Bị bắt nhốt trong trại tập trung của Đức quốc xã từ 1941 tới 1943, ông đã vượt thoát và gia nhập hàng ngũ quân kháng chiến.
Từ 1946 tới 1950, ông làm tùy viên báo chí cho Phái bộ chính trị Ba-lan ở Vienne. Và bắt đầu viết những câu “cách ngôn”.
Những câu “cách ngôn” này xuất hiện từ 1954 trên các tạp chí văn nghệ Ba-lan và, vào năm 1957, dưới hình thức ‘xã luận’, hết sức thành công cả ở trong lẫn ngoài nước, đặc biệt là ở Đức. Trong bản Pháp văn, người ta đã có nhận xét về những câu ấy như ".. sự cô đọng có tính cách xói mòn cao độ, chống lại sự man dã đen và đỏ của thời đại, chống lại sự tầm thường quá ồn ào của những kẻ tiếm đoạt quyền bính và ngôn ngữ, chống lại sự hèn nhát và ích kỷ chung của con người..."
Stanisław Jerzy Lec mất năm 1966.
STANISŁAW JERZY LEC [đọc như Letz] là một nhà thơ Ba-lan, tác giả khoảng hai ngàn câu "cách ngôn". Ông sinh năm 1909 tại Lwów, ở Galicie, trong một gia đình Do-thái. Sau khi học luật và ngữ ngôn học Ba-lan, ông khởi nghiệp nhà báo và nhà thơ ở Vac-xa-va. Bị bắt nhốt trong trại tập trung của Đức quốc xã từ 1941 tới 1943, ông đã vượt thoát và gia nhập hàng ngũ quân kháng chiến.
Từ 1946 tới 1950, ông làm tùy viên báo chí cho Phái bộ chính trị Ba-lan ở Vienne. Và bắt đầu viết những câu “cách ngôn”.
Những câu “cách ngôn” này xuất hiện từ 1954 trên các tạp chí văn nghệ Ba-lan và, vào năm 1957, dưới hình thức ‘xã luận’, hết sức thành công cả ở trong lẫn ngoài nước, đặc biệt là ở Đức. Trong bản Pháp văn, người ta đã có nhận xét về những câu ấy như ".. sự cô đọng có tính cách xói mòn cao độ, chống lại sự man dã đen và đỏ của thời đại, chống lại sự tầm thường quá ồn ào của những kẻ tiếm đoạt quyền bính và ngôn ngữ, chống lại sự hèn nhát và ích kỷ chung của con người..."
Stanisław Jerzy Lec mất năm 1966.
*Chỉ một từ cũng đủ: cái còn lại chỉ là những từ.
* Đừng cưa cành cây mi đang ngồi bên trên, trừ phi người ta muốn treo cổ mi lên đó.
* Nếu các người phá hủy những pho tượng, hãy bảo toàn các bệ đài. Chúng bao giờ cũng có thể dùng lại được.
* Con người vẫn còn cái ưu điểm này đối với máy móc: hắn có thể tự bán mình.
* Khi “dựng lại” tội ác, thây ma không nhận ra kẻ mưu sát mình.
* Cũng có đôi khi con cá nuốt cả lưỡi câu lẫn người đi câu.
* Gả tự do cho ai để nó có thể sinh nở?
* Cả trong im lặng của y cũng có những lỗi chính tả.
* Ở một số nước, lưu đày là hình phạt đau đớn nhất; ở những nước khác, có những công dân phải đấu tranh để giành được điều ấy.
* Hắn ấy ư? Một pho ngu muội toàn-thư!
* Tôi muốn nói với thế giới chỉ một từ. Bởi không sao nói được từ ấy, tôi đã trở thành nhà văn.
* Có nhiều người, vì muốn đưa mình lên trước ánh đèn rọi, đã nhận ra mình lủng lẳng trên cột đèn đường.
* Một cái đáy là một cái đáy, dẫu cho người ta có lật ngược nó lên.
* Y đã phạm tội sát nhân: y đã giết một người! Con người ở trong y.
* Sự kiện y đã chết không chứng tỏ rằng y đã sống.
* Hãy coi chừng kẻo cảm xúc của người khác ép buộc mi.
* Ôi, cô quạnh, mi quá đông đúc làm sao!
* Hãy để cả người mù chơi “bịt mắt bắt dê”!
* Đừng làm thụ tinh những đầu óc không sinh sản!
* Người ta có thể nhắm mắt trước thực tại nhưng không thể trước những kỷ niệm.
* Đáng tiếc là khi lên thiên đường người ta lại đi bằng xe tang!
* Tôi tự hỏi không biết cá chép có câm nín hay chăng nếu chúng cũng có nhiều điều bí ẩn ngang với chúng ta.
* Con cá trở thành có tội ngay khi cắn phải lưỡi câu: cái lưỡi câu này không phải của nó.
* Ta hãy kín đáo, đừng hỏi xem mọi người có sống hay không.
* Biết bao là bi kịch đáng thán phục bị biến thành hài kịch chỉ bằng một tiếng vỗ tay!
* Chúng ném đá ông bằng cách dựng cho ông một pho tượng đá.
* Hãy là kẻ đầu tiên ném đá, kẻo người ta sẽ bảo rằng mi là một kẻ theo đòi.
* Coi chừng! Khi vinh quang chói ngời rọi bong mi, những kẻ thù của mi có một lợi điểm: chúng rình rập mi trong bong tối.
* Cả trong những mê lộ, người ta cũng đã thấy bảng đề:"Cấm lầm lạc!"
* Lương tâm hắn còn tốt. Chưa có "xài" nhiều lắm.
* Trong bản khai lý lịch của họ, nhiều người bỏ qua không nhắc tới sự không-hiện hữu của họ.
* Cấm chọc cười những bạo chúa không còn răng!
* Có những người vượt quá những người khác một đầu người, cái đầu mà họ vừa chặt đi của những kẻ kia.
* Chúng ta càng ngày càng tiến gần tới sự khám phá ra Thượng đế bằng khoa học. Và tôi run sợ cho Ngài.
* Ông là lương tâm của thời đại ông, một thời đại không có lương tâm.
* Có những kẻ mừng những cuộc thất bại của họ, bởi được mời tới bàn tiệc của những người chiến thắng.
* Hãy hú lên! Các người sẽ thấy mình trẻ hơn vài triệu năm.
* Đôi khi sự trừng phạt kéo theo sự có tội.
* Khốn thay khi đầu của kẻ mà người ta hoan hô lại nằm trong tay của những kẻ hoan hô.
* Có những kẻ đòi tôi phải nói: “Thế giới này xinh đẹp!” Vậy mà chính họ, nói chung, lại là những kẻ làm tôi ghê tởm nó.
* Từ cửa miệng của những người không có răng có nhiều điều thoát ra dễ dàng hơn.
* Tôi luôn luôn sợ những kẻ đòi hỏi một chính quyền của những tâm hồn. Họ làm gì thể xác?
* Mi đừng giết người, ông nói, nếu một người khác có thể làm điều đó thay mi, ông them.
* Có những người phải sống một lần thứ nhì, như một phần thưởng; những người khác, như hình phạt.
* Phỉnh phờ biết bao những nhà trào phúng chế giễu những tính tốt của một dân tộc mà dân tộc này không có!
* Một thời đại không có lấy một luồng gió thời hơi thở xông ra thật khủng khiếp.
* Ở nơi mà tiếng cười bị cấm đoán, rất thường khi người ta cũng không còn quyền khóc.
* Thật khó mà nhắm mắt trước những kẻ muốn bịt tầm mắt của chúng ta.
* Đôi khi lũ chó cũng giẫy tê tê vì sợi xích.
* Những kẻ thù thật sự không bao giờ bỏ rơi các người.
* Thế giới không bao giờ có thể tha thứ cho những kẻ không bao giờ có tội gì hết.
* Người ta có thể mất mặt khi trao khuôn mặt mình cho một thời đại.
* Chính là ở chỗ cặn mà người ta nhận biết mình làm bằng thứ nước nào.
* Mi hãy lầm lẫn một cách tập thể!
* Đừng tôn vinh những kẻ đã lấy mất vinh dự của các người.
* Việc truyền bá sự không hiểu biết về thế giới, cả nó nữa, cũng cần phải được soạn thảo một cách khoa học.
* Ấy là một tên chống đối. Hắn nâng ly rượu mừng trong lúc siết chặt chiếc ly trong nắm đấm.
* Khi người ta tháo gỡ vật bịt miệng cho một số người, họ hóa câm luôn vì vui mừng.
* Đừng chạy trốn trước một kẻ thù đang bỏ trốn: y có thể ngờ rằng mi bắt chước y.
* Hãy là những kẻ tự học, đừng chờ cuộc đời cho các người những bài học.
* Ở xứ những người tí hon, người ta chỉ có quyền nhìn đấng quân vương bằng kính lúp.
* Lịch sử : một sưu tập những sự kiện không bắt buộc phải xảy ra.
* Cái mặt thứ ba của tấm huy chương ư? Làn ngực nó chạm tới.
* Phải đối xử với mọi người như những con người! Với sự ác độc như nhau?
* Con người ta thích cười. Cười người khác.
* Có lẽ cần phải có một trăm con mắt để có thể nhắm lại trước tất cả mọi sự.
* Làm sao hoan hô những kẻ còng tay anh?
* Đừng cưa cành cây mi đang ngồi bên trên, trừ phi người ta muốn treo cổ mi lên đó.
* Nếu các người phá hủy những pho tượng, hãy bảo toàn các bệ đài. Chúng bao giờ cũng có thể dùng lại được.
* Con người vẫn còn cái ưu điểm này đối với máy móc: hắn có thể tự bán mình.
* Khi “dựng lại” tội ác, thây ma không nhận ra kẻ mưu sát mình.
* Cũng có đôi khi con cá nuốt cả lưỡi câu lẫn người đi câu.
* Gả tự do cho ai để nó có thể sinh nở?
* Cả trong im lặng của y cũng có những lỗi chính tả.
* Ở một số nước, lưu đày là hình phạt đau đớn nhất; ở những nước khác, có những công dân phải đấu tranh để giành được điều ấy.
* Hắn ấy ư? Một pho ngu muội toàn-thư!
* Tôi muốn nói với thế giới chỉ một từ. Bởi không sao nói được từ ấy, tôi đã trở thành nhà văn.
* Có nhiều người, vì muốn đưa mình lên trước ánh đèn rọi, đã nhận ra mình lủng lẳng trên cột đèn đường.
* Một cái đáy là một cái đáy, dẫu cho người ta có lật ngược nó lên.
* Y đã phạm tội sát nhân: y đã giết một người! Con người ở trong y.
* Sự kiện y đã chết không chứng tỏ rằng y đã sống.
* Hãy coi chừng kẻo cảm xúc của người khác ép buộc mi.
* Ôi, cô quạnh, mi quá đông đúc làm sao!
* Hãy để cả người mù chơi “bịt mắt bắt dê”!
* Đừng làm thụ tinh những đầu óc không sinh sản!
* Người ta có thể nhắm mắt trước thực tại nhưng không thể trước những kỷ niệm.
* Đáng tiếc là khi lên thiên đường người ta lại đi bằng xe tang!
* Tôi tự hỏi không biết cá chép có câm nín hay chăng nếu chúng cũng có nhiều điều bí ẩn ngang với chúng ta.
* Con cá trở thành có tội ngay khi cắn phải lưỡi câu: cái lưỡi câu này không phải của nó.
* Ta hãy kín đáo, đừng hỏi xem mọi người có sống hay không.
* Biết bao là bi kịch đáng thán phục bị biến thành hài kịch chỉ bằng một tiếng vỗ tay!
* Chúng ném đá ông bằng cách dựng cho ông một pho tượng đá.
* Hãy là kẻ đầu tiên ném đá, kẻo người ta sẽ bảo rằng mi là một kẻ theo đòi.
* Coi chừng! Khi vinh quang chói ngời rọi bong mi, những kẻ thù của mi có một lợi điểm: chúng rình rập mi trong bong tối.
* Cả trong những mê lộ, người ta cũng đã thấy bảng đề:"Cấm lầm lạc!"
* Lương tâm hắn còn tốt. Chưa có "xài" nhiều lắm.
* Trong bản khai lý lịch của họ, nhiều người bỏ qua không nhắc tới sự không-hiện hữu của họ.
* Cấm chọc cười những bạo chúa không còn răng!
* Có những người vượt quá những người khác một đầu người, cái đầu mà họ vừa chặt đi của những kẻ kia.
* Chúng ta càng ngày càng tiến gần tới sự khám phá ra Thượng đế bằng khoa học. Và tôi run sợ cho Ngài.
* Ông là lương tâm của thời đại ông, một thời đại không có lương tâm.
* Có những kẻ mừng những cuộc thất bại của họ, bởi được mời tới bàn tiệc của những người chiến thắng.
* Hãy hú lên! Các người sẽ thấy mình trẻ hơn vài triệu năm.
* Đôi khi sự trừng phạt kéo theo sự có tội.
* Khốn thay khi đầu của kẻ mà người ta hoan hô lại nằm trong tay của những kẻ hoan hô.
* Có những kẻ đòi tôi phải nói: “Thế giới này xinh đẹp!” Vậy mà chính họ, nói chung, lại là những kẻ làm tôi ghê tởm nó.
* Từ cửa miệng của những người không có răng có nhiều điều thoát ra dễ dàng hơn.
* Tôi luôn luôn sợ những kẻ đòi hỏi một chính quyền của những tâm hồn. Họ làm gì thể xác?
* Mi đừng giết người, ông nói, nếu một người khác có thể làm điều đó thay mi, ông them.
* Có những người phải sống một lần thứ nhì, như một phần thưởng; những người khác, như hình phạt.
* Phỉnh phờ biết bao những nhà trào phúng chế giễu những tính tốt của một dân tộc mà dân tộc này không có!
* Một thời đại không có lấy một luồng gió thời hơi thở xông ra thật khủng khiếp.
* Ở nơi mà tiếng cười bị cấm đoán, rất thường khi người ta cũng không còn quyền khóc.
* Thật khó mà nhắm mắt trước những kẻ muốn bịt tầm mắt của chúng ta.
* Đôi khi lũ chó cũng giẫy tê tê vì sợi xích.
* Những kẻ thù thật sự không bao giờ bỏ rơi các người.
* Thế giới không bao giờ có thể tha thứ cho những kẻ không bao giờ có tội gì hết.
* Người ta có thể mất mặt khi trao khuôn mặt mình cho một thời đại.
* Chính là ở chỗ cặn mà người ta nhận biết mình làm bằng thứ nước nào.
* Mi hãy lầm lẫn một cách tập thể!
* Đừng tôn vinh những kẻ đã lấy mất vinh dự của các người.
* Việc truyền bá sự không hiểu biết về thế giới, cả nó nữa, cũng cần phải được soạn thảo một cách khoa học.
* Ấy là một tên chống đối. Hắn nâng ly rượu mừng trong lúc siết chặt chiếc ly trong nắm đấm.
* Khi người ta tháo gỡ vật bịt miệng cho một số người, họ hóa câm luôn vì vui mừng.
* Đừng chạy trốn trước một kẻ thù đang bỏ trốn: y có thể ngờ rằng mi bắt chước y.
* Hãy là những kẻ tự học, đừng chờ cuộc đời cho các người những bài học.
* Ở xứ những người tí hon, người ta chỉ có quyền nhìn đấng quân vương bằng kính lúp.
* Lịch sử : một sưu tập những sự kiện không bắt buộc phải xảy ra.
* Cái mặt thứ ba của tấm huy chương ư? Làn ngực nó chạm tới.
* Phải đối xử với mọi người như những con người! Với sự ác độc như nhau?
* Con người ta thích cười. Cười người khác.
* Có lẽ cần phải có một trăm con mắt để có thể nhắm lại trước tất cả mọi sự.
* Làm sao hoan hô những kẻ còng tay anh?
