DẤU ẤN THIỀN VÀ SỰ KHẢI NGỘ TRONG THI CA CHĂM

Đồng thời với các công trình nghiên cứu có hệ thống về văn hoá vật thể Chăm mà điển hình là những đền tháp trong đó kiến trúc, điêu khắc …..luôn phát lộ những điều kỳ diệu, thì ở đây thi ca Chăm vẫn ẩn sau trong mạch ngầm phi vật thể dù đã được khơi chảy, lặng lẽ trong trào lưu thời đại trôi xuôi, đột nhiên dừng lại trở mình ngược dòng âm thầm về nguồn cuội dưới tác động của triều cường đêm không trăng mù mịt.

Dân tộc Chăm có một bề dày lịch sử, một nền văn hoá cao thâm không chỉ ẩn tàng nơi tháp Chàm hùng vĩ đang xuống cấp theo thời gian mà ngụ cư chính trong thi ca Chăm cũng đang dần mai một lãng quên trong tư duy cảm thụ, sáng tạo, kế thừa …trong thế hệ con dân Chăm hôm nay. Có nhiều lý do để kiến giải hiện tượng này nhưng mỗi người Chăm không ai tự xác định vấn đề để có một cái nhìn đúng đắn toàn cục. Từ đó có những nhận định chủ quan phiến diện dẫn đến phê phán lẫn nhau, không mang đến một hệ quả tốt đẹp mà còn gây chia rẽ, phân rã. Xem bài viết

CIIM CAUH RATAUNG

Ciim cauh rataung

Ciim cauh rataung – Ciim jhaung ikan
Ciim rwak tian – Ciim jauh angwa
Cang xa-ai ka – Tamư sang swơr
Đa bhiw xawah mưk ba pơr

Ngauk hala padai – Ciim nau mai
Ciim waiy cabbwơc – Jalan ia đwơc
Tamư hamu – Throh bingu
Ppo Ppapraung – Mưk Kathaung glơng kabaw

Mưk Carau ba lisei – Mưk Kabei jhauk ia
Mưk Hawa ba apwei – Mưk galwei nhjuk pakau Xem bài viết

NHẬP MÔN TRIẾT HỌC CHĂM QUA ARIYA NAU IKAK

I. Giới thiệu tác phẩm:

Ariya Nau Ikak là một tác phẩm cổ trong dòng triết luận của dân tộc Chăm. Dòng này có thể còn nhiều bài thơ khác, nhưng hôm nay chỉ còn lưu truyền rải rác đôi câu trong Ar Bingu và phần nào trọn vẹn trong Jadar. May thay Ariya Nau Ikak vỏn vẹn 50 câu thơ, đã nêu bật tư tưởng chủ đạo của một nền văn hóa dần bị mai một và quên lãng. Những nhà khoa học đã và đang miệt mài nghiên cứu những di chỉ văn hóa vật thể qua các công trình kiến trúc, điêu khắc, bi ký… Chúng ta dường như quá quan trọng công việc mổ xẻ một thân xác để chẩn đoán hơn là thấu hiểu những gì tiềm ẩn trong tâm hồn. Và đây mới chính là nguồn gốc, đầu mối trong việc truy nguyên, lần mò để nhận diện sự vật một cách chính xác và thỏa đáng. Do đó, muốn biết về dân tộc Chăm, trước tiên chúng ta phải hiểu nền tảng văn hóa Chăm đúng bản chất chứ không qua hiện tượng. Ariya Nau Ikak chính là đối tượng chúng ta cần nhập môn để từ đó tiếp cận đối tượng khác có hệ thống trong tinh thần minh triết. Xem bài viết

BỐN CỨU CÁNH CỦA ĐẠO SĨ BÀ-LA-MÔN & THƠ

Văn hóa Champa là văn hóa đùa vui
chịu chơi cả trong đau khổ.

(Lễ Tẩy trần tháng Tư, NXB Hội Nhà văn, H., 2002)

Tôi biết Sài Gòn lần đầu qua trang sách Phạm Công Thiện: Ý thức mới trong văn nghệ và triết học. Năm đó tôi đúng mười lăm tuổi. Phạm Công Thiện môi giới tôi lần mò tìm đến F.Nietzsche, M.Heidegger, W.Faulkner, Thiền,… Lang thang đất nắng Phan Rang, tôi mơ tưởng ngày làm sinh viên sẽ mặc sức bay nhảy khám phá thế giới bao la ngoài kia, sau hàng rào làng quê Chăm lặng lẽ, hiu hắt. Xem bài viết

TRIẾT LÝ VĂN CHƯƠNG CHĂM

Văn chương Chăm là bộ phận quan trọng để nhìn nhận và đánh giá văn hóa Chăm một cách trung thực và thấu đáo nhất. Nếu những công trình kiến trúc và điêu khắc biểu hiện được tầm cao của văn hóa vật thể, dân ca dân vũ thể hiện được tâm tư tình cảm mang tính nhân văn trong sinh hoạt đời sống thì văn chương Chăm hun đúc được chiều sâu qua từng góc khuất tâm hồn tư tưởng của văn hóa phi vật thể không dễ dàng khái quát và nhận diện! Mọi thứ đã nhòa dần theo bước chân thời gian, mờ dần trong tro bụi không gian qua nhiều chặng đường biến thiên của lịch sử. Tuy nhiên, những gì còn sót lại vẫn có thể mở ra một hướng nhìn nếu con người vẫn còn thiện chí và nhiệt tâm. Không nên tự cho mình là đúng và cho rằng người khác sai bởi không ai có thể biết tất cả. Đó là phương châm đầu tiên để lần mò giở từng trang sách xưa, và đây cũng chính là cốt tủy để thâm nhập vào triết lý văn chương Chăm. Bởi sự khởi đầu chỉ là gợi mở không bao giờ kết thúc, và câu hỏi luôn là tiền đề của câu trả lời!  Xem bài viết

THƠ VIỆT HÔM NAY, DÒNG CHẢY CỦA CÁC TÁC GIẢ TRẺ CHĂM

(Tham luận tại Hội nghị Những người viết văn trẻ TP.HCM lần 3/2011)

 
Nhắc đến Chăm, người ta thường nhớ ngay đến những ngọn tháp Chàm mọc lên đỏ rực, huyền thánh trên những quả đồi tươi xanh, lộng gió xuyên suốt miền Trung và Tây Nguyên hàng bao thế kỷ nay.
 
Nhắc đến Chăm, người ta cũng nhớ ngay đến những công trình nghiên cứu về lịch sử, kiến trúc, điêu khắc, những công trình về văn hoá Chăm, lễ hội dân gian, âm nhạc truyền thống,… của các nhà nghiên cứu tên tuổi trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam.  Xem bài viết

BÀI HỌC ĐẦU TIÊN TRONG KABBON MUK THRUH PALEI

I. Tác giả và tác phẩm

Kabbon Muk Thruh Palei là một trong ba tập thơ giáo huấn còn lưu truyền trong dân gian Chăm gồm có :

Ariya Patauw Adat Likei
Ariya Patauw Adat Kamei
Ariya Muk Thruh Palei*

Khi đối chiếu nội dung giữa hai tác phẩm Ariya Patauw Adat Kamei và Kabbon Muk Thruh Palei, chúng ta dễ nhận ra sự tương đồng trong quan điểm giáo dục, những tình huống cần giải quyết trong sinh hoạt đời sống, thậm chí có sự trùng lắp câu chữ giữa hai tác phẩm. Vấn đề đặt ra là tại sao lại có sự quan hệ, gắn bó hữu cơ giữa hai nội dung tác phẩm đến vậy. Do đó chúng ta cần phân tích rạch ròi vị trí giữa hai tác giả của hai tác phẩm mà trong một chừng mực nào đó nội dung tuy có hai tên gọi khác nhau nhưng gần như tuy hai mà một.  Xem bài viết

TÂM HỒN CHĂM

1. Phác thảo chân dung:

Chăm là một dân tộc ít người, trong cộng đồng dân tộc Việt Nam nhiều bản sắc. Trong xu thế toàn cầu hóa, cuộc sống hôm nay không thể đóng khung nơi làng quê chật hẹp, mà cần lan rộng đến tỉnh thành trong cả nước và lan tỏa đến nhiều quốc gia khác trên thế giới, nếu muốn tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, với nhiều lí do chủ quan và khách quan lệ thuộc vào môi trường, điều kiện, phương tiện sống… chúng ta vẫn chưa hiểu biết nhiều về các dân tộc anh em cũng như dân tộc mình, để có một cái nhìn tương đối những nét đặc thù, khái quát về những vùng miền không có dịp đặt chân đến. Ở đó có những tộc người với bản sắc văn hóa riêng được thể hiện trong sinh hoạt đời sống và tinh thần, cái mà chúng ta có thể thấy và không thể thấy, cái đang mất đi và đang tồn tại!  Xem bài viết

ARIYA GLƠNG ANAK

Nói đến dân tộc Chăm, người ta thường hình dung đến những ngôi tháp Chàm cổ kính uy nghiêm đứng trầm mặc trên đồi cao phơi nắng gió ơ hờ nhìn thời thế đổi thay. Đó không là điều lạ biệt bởi những quần thể tháp Chàm không chỉ là di sản văn hóa quốc gia mà còn là của thế giới được Unesco công nhận bảo vệ trùng tu… Một nền kiến trúc, điêu khắc phơi bày cùng ẩn chứa bao bí mật tiềm tàng mà ngày nay con người văn minh chưa thể giải mã hết được! Tuy nhiên, đấy mới chỉ là lớp vỏ bề ngoài, cái sâu thẳm vẫn là những gì được gói ghém trong tâm hồn Chăm qua từng trang Ariya đang từng ngày chìm vào phôi phai quên lãng. Một nền văn minh huy hoàng thuở nào nay đang hấp hối dưới cái nhìn vô tình của loài người mà đúng ra chúng ta có thể học được nhiều điều với một chút thiện tâm thì cuộc sống này có lẽ nhẹ nhàng hơn, tươi đẹp hơn chăng?!  Xem bài viết

Ariya hay lời báo!

Xin ghi ơn tổ tiên đã gửi lại cho hậu thế những dòng số phận. Những lời ấy là đường sống, đường phát triển, đường phản kháng trước cái độc hại.

Ariya Glenganak, tác phẩm theo các nhà nghiên cứu văn học Chăm, là tác phẩm rất độc đáo bởi những lời tiên đoán cũng như những ghi chép lịch sử Champa. Tác phẩm thể hiện khá cụ thể tình cảnh dân tộc và đất nước Champa những ngày đau thương, những ngày mà nước, đất và máu Champa chung màu đỏ gây ra bởi một nhà nước ngoại bang khác. Ta có thể ví  sự sụp đổ của Champa bị diệt bởi chế Phát xít hay chế độ diệt chủng bởi tính chất vô cùng tàn độc của giặc. Xem bài viết

Nỗi nhớ Bangsa Champa của nữ thi sĩ Chế Mỹ Lan

Trong sinh hoạt văn chương Chăm hiện nay còn khá thưa vắng giọng thơ nữ, sự xuất hiện của Chế Mỹ Lan trong làng văn nghệ Việt Nam như một đóng góp mới cho tiếng nói nữ quyền luận. Với tập thơ đầu tay Em & màu mây qua tháp, NXB Văn học, năm 2008, tác giả đã truyền cảm tới người đọc những tâm trạng thật sâu lắng và chất chứa đầy tình yêu quê hương xứ sở. Đó là nỗi nhớ và nỗi băn khoăn lúc nào cũng hiện hữu.
Được sinh ra và trưởng thành trong môi trường văn hoá Chăm truyền thống Xem bài viết