ẢNH HƯỞNG CỦA JATAKA

TRONG VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á

PGS.TS. Phan Thu Hiền  - ThS. Đỗ Văn Đăng

[Bài đã đăng Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế Relationship between India and Southeast Asia. A strategic commitment or regional integration, Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies ( Makaias - Kolkata, India) và Trường ĐHKHXHVNV, Đại học Quốc gia Tp. HCM phối hợp tổ chức, 5/2009. Đăng lại trên Nguyệt san Giác ngộ, số Vu lan, 8/2009]

Khi đến Đông Nam Á, nơi 4/5 dân số sống ở nông thôn, văn hóa truyền thống chủ yếu là văn hóa dân gian, Jataka đã được thế tục hóa, bình dân hóa, dung hợp với nguồn bản địa cũng như những nguồn ngoại nhập khác để trở thành yếu tố quan trọng bồi đắp nền tảng đạo đức và lối sống nhân ái, hiền hòa của cư dân trong khu vực. Bằng những cách thức như vậy, chính Đông Nam Á đã hấp thụ sâu sắc tinh thần của Phật giáo Ấn Độ, nền tôn giáo mà trong bản chất, là một triết học đạo đức, về cơ bản nhấn mạnh những cách nghĩ và cách sống hơn là những hệ thống kinh điển, nghi lễ, tín điều chặt chẽ.   Continue reading →

(Chinese Refugees In Annam And Champa At The End Of The Sung Dynasty)
Ký sự của Hok Lam Chan
Chuyển ngữ: Ngô Bắc

Tháng Hai năm 1276, thủ đô nhà Nam Tống tại Lâm An (tức Hàng Châu ngày nay) rơi vào tay quân Mông Cổ, và vị hòang đế cuối cùng của nhà Tống, Chao Hsien, bị bắt giữ. Với sự trợ giúp của các quan thượng thư trung thành, các thành viên còn lại của hoàng gia chạy trốn về miền nam. Continue reading →

Henry Yule
Ngô Bắc dịch

Nhà du hành nổi tiếng của thành phố Venice, Marco Polo (1254-1324), đã là người Âu Châu đầu tiên đã ghi chú lại cuộc hành trình của ông ta đến vùng Viễn Đông và Đông Nam Á Châu.  Hành trình sau đây, trong đó ông thảo luận về những sự quan sát của ông tại đảo Java, Sumatra (túc đảo Java Nhỏ Hơn – Java the Less) và Champa (Chàm hay Chăm), đã là đề tài tranh luận trong giới sử gia, nhiều người trong họ đã đồng ý rằng ông ta chưa hề đến thăm đảo Java mặc dù ông ta có thể đã trải qua nhiều tháng trên đảo Sumatra.  Marco Polo bị dị nghị về việc có dừng chân tại Vương Quốc Champa trên hành trình quay về Âu Châu từ Trung Hoa.  Sau chuyến hồi hương về Ý Đại Lợi hồi đầu thế kỷ 14, tập tường trình du hành chỉ được tin tưởng một phần của Marco Polo đã khuấy động sự quan tâm trở lại của giới trí thức Âu Châu về Á Châu. Continue reading →

Michael G. Cotter
Ngô Bắc dịch

     Tiến xuống miền Nam, hay Nam Tiến [tiếng Việt trong nguyên bản, chú của người dịch], là một đề tài quan trọng của lịch sử Việt Nam.  Các đề tài khác, chẳng hạn như ảnh hưởng của văn minh Trung Hoa hay sự phát triển một quốc gia độc lập sau thế kỷ thứ mười, trong đường hướng của chúng, cũng quan trọng y như đề tài Nam Tiến trong việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam.  Tuy nhiên, Nam Tiến có tính chất độc nhất, bởi nó vượt qua nhiều thời kỳ khác nhau trong lịch sử Việt Nam – thời tiền Trung Hoa, thời lệ thuộc Trung Hoa, thời độc lập, thời thuộc đia và hiện đại – mỗi giai đoạn có chủ điểm riêng của nó.  Cuộc Nam Tiến cũng quan trọng bởi nó cung cấp cơ hội để tìm hiểu lịch sử Việt Nam trên các đề tài của chính nó chứ không phải như một bộ phận, thí dụ, của lịch sử thời thuộc địa Pháp.  Bất kể tầm quan trọng mà tác giả bài viết này tin tưởng nó có trong mình, bước tiến xuống miền nam tuy vậy không là đề tài của sự điều tra sâu rộng và của các ấn phẩm.  Chỉ có một ít các học giả, chẳng hạn như Pierre Gourou và Lê Thành Khôi, có cái nhìn vượt quá khuôn khổ thông thường của các nhật kỳ, các triều đại, và các cuộc chiến tranh để nêu ý kiến về sự hiện hữu của các sự thay đổi trong lịch sử Việt Nam phát sinh từ sự mở rộng các khu định cư tại vùng đất mới. (1)

Continue reading →

Bản Đồ Biểu thức của Bronson như được áp dụng cho Đàng Trong (cochinchina).  Giòng sống thống hợp vùng đất nội địa của nó bao quanh một hải cảng trung tâm ở vùng hạ lưu.  Mỗi khu vực bị phân ranh bởi giòng nước tượng trưng cho một tỉnh trong quốc gia của chúa Nguyễn.  Các con đường ven biển thống hợp các miền song song, và hoạt động như hành lang hay thông lộ duyên hải để liên kết các miền song song này.  Các thủy lộ trên biển nối kết các hải cảng với các thị trường nước ngoài.  Giống như các kẻ tiền nhiệm người Chàm, các chúa Nguyễn đã đặt định các trung tâm hành chính cấp miền của họ hơi lùi về phía thương nguồn, tại chân các ngọn đồi nơi mà các phụ lưu trong các hệ thống sông ngòi ngắn, dốc và chẩy xiết hợp vào nhau, trước khi chúng mau chóng tỏa rộng ngang qua một đồng bằng phù sa ở cửa sông.  Ngôi chợ trung tâm của miền cũng tọa lạc nơi đây; trong trường hợp của Hội An, nó nằm đối diện với dinh quân trấn.

Continue reading →

Li Tana

Một nhận xét thú vị về sử ký Việt Nam là mặc dù bờ biển bao gồm gần một phần ba lãnh thổ Việt Nam, các sử gia đã nhất quán nhìn nó đứng sau cả một xứ Lào không bờ biển, như một thể chế đặt nền tảng trên đất liền vũng chắc trong số các xứ sở thuộc vùng lục địa Đông Nam Á. ¹ Bài viết này thách thức cái nhìn chằm chằm đặt cơ sở trên đất liền hướng về phương bắc, thay vào đó, nhìn từ ngoài biển vào Việt Nam.  Như sẽ được trình bày bên dưới, Vịnh Bắc Việt là một phần nối dài và một phần liên hợp của một khu vực được gọi là Giao Chỉ Dương (Jiaozhi yang), một khu mậu dịch tích cực tọa lạc ngay ở trung tâm của Thông Lộ Tây Dương cổ xưa hơn (Xiyang Hanglutrong tiếng Hán) cho đến thế kỷ thứ mười lăm, và thường được tới lui bởi các nhà mậu dịch Hồi Giáo từ phía Nam, Tây và Đông Nam Á.  Khu mậu dịch này bao gồm bờ biển Quảng Tây quay mặt xuống Vịnh Bắc Việt, bờ biển Đại Việt, miền bắc xứ Chàm và đảo Hải Nam.

Continue reading →