Về một lịch sử xã hội của cuộc Nam tiến của dân tộc Việt Nam

Michael G. Cotter
Ngô Bắc dịch

     Tiến xuống miền Nam, hay Nam Tiến [tiếng Việt trong nguyên bản, chú của người dịch], là một đề tài quan trọng của lịch sử Việt Nam.  Các đề tài khác, chẳng hạn như ảnh hưởng của văn minh Trung Hoa hay sự phát triển một quốc gia độc lập sau thế kỷ thứ mười, trong đường hướng của chúng, cũng quan trọng y như đề tài Nam Tiến trong việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam.  Tuy nhiên, Nam Tiến có tính chất độc nhất, bởi nó vượt qua nhiều thời kỳ khác nhau trong lịch sử Việt Nam – thời tiền Trung Hoa, thời lệ thuộc Trung Hoa, thời độc lập, thời thuộc đia và hiện đại – mỗi giai đoạn có chủ điểm riêng của nó.  Cuộc Nam Tiến cũng quan trọng bởi nó cung cấp cơ hội để tìm hiểu lịch sử Việt Nam trên các đề tài của chính nó chứ không phải như một bộ phận, thí dụ, của lịch sử thời thuộc địa Pháp.  Bất kể tầm quan trọng mà tác giả bài viết này tin tưởng nó có trong mình, bước tiến xuống miền nam tuy vậy không là đề tài của sự điều tra sâu rộng và của các ấn phẩm.  Chỉ có một ít các học giả, chẳng hạn như Pierre Gourou và Lê Thành Khôi, có cái nhìn vượt quá khuôn khổ thông thường của các nhật kỳ, các triều đại, và các cuộc chiến tranh để nêu ý kiến về sự hiện hữu của các sự thay đổi trong lịch sử Việt Nam phát sinh từ sự mở rộng các khu định cư tại vùng đất mới. (1)

Xem bài viết

Xã hội duyên hải trong sự thống hợp của vùng Thuận – Quảng, các thế kỷ 17 – 18

Bản Đồ Biểu thức của Bronson như được áp dụng cho Đàng Trong (cochinchina).  Giòng sống thống hợp vùng đất nội địa của nó bao quanh một hải cảng trung tâm ở vùng hạ lưu.  Mỗi khu vực bị phân ranh bởi giòng nước tượng trưng cho một tỉnh trong quốc gia của chúa Nguyễn.  Các con đường ven biển thống hợp các miền song song, và hoạt động như hành lang hay thông lộ duyên hải để liên kết các miền song song này.  Các thủy lộ trên biển nối kết các hải cảng với các thị trường nước ngoài.  Giống như các kẻ tiền nhiệm người Chàm, các chúa Nguyễn đã đặt định các trung tâm hành chính cấp miền của họ hơi lùi về phía thương nguồn, tại chân các ngọn đồi nơi mà các phụ lưu trong các hệ thống sông ngòi ngắn, dốc và chẩy xiết hợp vào nhau, trước khi chúng mau chóng tỏa rộng ngang qua một đồng bằng phù sa ở cửa sông.  Ngôi chợ trung tâm của miền cũng tọa lạc nơi đây; trong trường hợp của Hội An, nó nằm đối diện với dinh quân trấn.

Xem bài viết

Một cái nhìn từ ngoài biển: viễn cảnh bờ biển Bắc và Trung phần Việt Nam

Li Tana

Một nhận xét thú vị về sử ký Việt Nam là mặc dù bờ biển bao gồm gần một phần ba lãnh thổ Việt Nam, các sử gia đã nhất quán nhìn nó đứng sau cả một xứ Lào không bờ biển, như một thể chế đặt nền tảng trên đất liền vũng chắc trong số các xứ sở thuộc vùng lục địa Đông Nam Á. 1 Bài viết này thách thức cái nhìn chằm chằm đặt cơ sở trên đất liền hướng về phương bắc, thay vào đó, nhìn từ ngoài biển vào Việt Nam.  Như sẽ được trình bày bên dưới, Vịnh Bắc Việt là một phần nối dài và một phần liên hợp của một khu vực được gọi là Giao Chỉ Dương (Jiaozhi yang), một khu mậu dịch tích cực tọa lạc ngay ở trung tâm của Thông Lộ Tây Dương cổ xưa hơn (Xiyang Hanglutrong tiếng Hán) cho đến thế kỷ thứ mười lăm, và thường được tới lui bởi các nhà mậu dịch Hồi Giáo từ phía Nam, Tây và Đông Nam Á.  Khu mậu dịch này bao gồm bờ biển Quảng Tây quay mặt xuống Vịnh Bắc Việt, bờ biển Đại Việt, miền bắc xứ Chàm và đảo Hải Nam.

Xem bài viết

Bước đầu xác định danh hiệu các tiểu vương quốc

Trần Kỳ Phương

       Vùng cực Bắc Chiêm Thành [Champa] bao gồm các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế hiện nay, nằm giữa đèo Ngang và đèo Hải Vân. Đây là vùng đất thường xảy ra giao tranh, xung đột giữa nhà Hán và Lâm Ấp trong thời kỳ Bắc thuộc vào các thế kỷ từ thứ 2 cho đến thứ 9; và sau này, giữa các triều đại Việt Nam và Chiêm Thành [Champa] trong các thế kỷ từ thứ 10 cho đến thứ 14.

Xem bài viết

Vài nét về văn hóa Chămpa

TS. NGUYỄN THỊ HẬU

1. Sơ lược lịch sử vương quốc Chămpa

Trên dải đất Việt Nam ngày nay vào thời xưa đã từng tồn tại ba quốc gia. Về đại thể thì miền bắc là lãnh thổ Đại Việt, miền trung là địa bàn của vương quốc Chămpa và miền nam là một phần lãnh thổ của vương quốc Phù Nam. Các kết quả nghiên cứu về khảo cổ học, dân tộc học, sử học… ngày càng chứng minh rõ ràng hơn về cội nguồn của ba quốc gia cổ đại ấy. Có thể nói một cách khái quát là văn minh Đại Việt bắt nguồn từ văn hóa Đông Sơn, văn minh Chămpa phát triển từ văn hóa Sa Huỳnh, văn minh Phù Nam mà một phần quan trọng là văn hóa Óc Eo có nguồn gốc từ văn hóa Đồng Nai. Vào thời ấy cương vực, bờ cõi, biên giới giữa các quốc gia cổ đại luôn là vấn đề không bao giờ rành mạch rõ ràng. Tuy vậy nếu theo phân bố hành chánh ngày nay thì có thể coi các tỉnh ven biển miền Trung – từ Quảng Bình đến Bình Thuận – và các tỉnh khu vực Tây Nguyên là thuộc địa bàn của vương quốc Chămpa cổ xưa.

Xem bài viết

Văn hoá biển miền Trung trong quan hệ với Đông Nam Á

Bài viết giới thiệu sơ lược về văn hoá biển Đông Nam Á, từ đó bàn về văn hoá biển miền Trung trong mối quan hệ với văn hoá biển Đông Nam Á xét về mặt lịch sử, những yếu tố bất lợi về khí hậu và thiên tai của biển Đông Nam Á tác động đến biển miền Trung  và vài nét về chiến lược biển và môi trường văn hoá biển miền Trung.

Bài đã đăng trong tập: “Văn hoá biển miền Trung và văn hoá biển Tây Nam bộ”. NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2008.

Xem bài viết

Binah 2 di 212