[Điểm sách] Vương quốc Champa lịch sử 33 năm cuối cùng

Tóm tắt

Lịch sử Panduranga giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX là đề tài ít được quan tâm nghiên cứu đến trong giới sử học Việt Nam. Trên cơ sở hệ thống về tư liệu của lịch sử Việt Nam và thành tựu nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á trên thế giới. Đặc biệt, là việc khai thác nguồn thư tịch viết bằng tiếng Chăm Pgs.Ts. Po Dharma đã làm rực sáng lên một thời kỳ lịch sử của Champa từ năm 1802-1835. Trong khoảng thời gian 33 năm trải qua hai triều đại cai trị của nhà Nguyễn đã ảnh hưởng rất lớn đến con đường phát triển của dân tộc Champa. Ngày nay, một số người Việt theo Phật giáo thường cho rằng, phải chăng tổ tiên của người Việt đã mắc nợ trong quá khứ vì đã có những hành động đối xử quá đáng đối với dân tộc nhỏ bé như người Chăm. Cho nên, theo quan niệm nhân quả người Việt Nam phải chịu bao nhiêu cảnh thương tâm do chiến tranh gây ra trong thời kỳ 1945-1975. Đối với người Chăm, họ truyền miệng nhau qua nhiều thế hệ về sự tàn bạo của binh lính  vua Minh Mệnh đã tước đoạt quyền được sống của dân tộc Champa. Tác phẩm Vương quốc Champa lịch sử 33 năm cuối cùng (1802-1835) của Pgs.Ts. Po Dharma sẽ giúp độc giả nắm bắt được bối cảnh lịch sử xã hội Champa đã diễn ra trên vùng lãnh thổ Panduranga ở nửa đầu thế kỉ XIX.

Vua Minh Mạng

Vua Minh Mạng

Champa là một Nhà nước liên bang được hợp nhất từ 5 tiểu quốc Indrapura (Quảng Bình, Quảng Trị), Amavarati (Quảng Nam, Thừa Thiên Huế), Vijaya (Bình Định), Kauthara (Phú Yên, Khánh Hoà) và Panduraga (Ninh Thuận và Bình Thuận)(1). Sau năm 1471, khi Lê Thánh Tông thực hiện một cuộc viễn chinh quân sự đánh phá vào kinh đô Vijaya và thiết lập thành công bộ máy trực trị trên vùng lãnh thổ rộng lớn của Champa. Từ đó về sau, bước phát triển của vương quốc Champa về nhiều mặt như kinh tế, quân sự, chính trị và ngoại giao ngày càng phụ thuộc vào Đại Việt sâu sắc. Xem bài viết

Vấn đề tên của đền Po Sah Inư và Po Sah Anaih

Bài viết này được viết trên web Chamapaka, link lại trên facebook… Thực hư sự việc chưa rõ, dẫu bản thân mình chưa nghe về sự việc này ở bất kỳ đâu, nhưng cũng là một vấn đề đáng quan tâm.

Việt Nam phải chỉnh lý lại đền Po Sah Inư thành Po Sah Anaih

Written by Ja Karo
Thursday, 24 January 2013 01:59
po sah anaih 10
Đền Po Sah Anaih Xem bài viết

Lời bình tác phẩm “Có 500 năm như thế” của một giáo sư sử học Mỹ

One of the most important books written about the history of North America in recent decades is Richard White’s The Middle Ground: Indians, Empires, and Republics in the Great Lakes Region, 1650-1815. What this book did that was so important is that it examined the contact between Native Americans (or “Indians”) and white settlers (French, British, etc.) in one area of North America over a period of a couple of centuries, and explained that interaction in much more complex and sophisticated terms than anyone had before. Xem bài viết

Po Rome temple

Chuyện tình của công chúa Ê-đê và quốc vương Champa

(Thâm cung bí sử) – Sử liệu của vương quốc Champa cũ, có nhiều giai thoại về cuộc đời vị hoàng đế cuối cùng là vua Po romé và 3 người phụ nữ, một là công chúa Chăm, một là công chúa Ê Đê, và một là công chúa Ngọc Khoa, con của chúa Nguyễn như trong bài ca Chiêm Thành Ni Danak Po Romé  có câu: “Vua Po Romé có 3 vợ: 2 người giống da sậm và 1 người Việt Nam…”. Tuy nhiên trong 3 người vợ đó, chỉ có công chúa Ê Đê H Drah Jan Kpă – con gái cưng của một tù trưởng Ê Đê, là người đã sinh ra con cái cho vua Po Romé. Xem bài viết

Thực hư huyền sử Công chúa Huyền Trân

Chuyện công chúa Huyền Trân được Trần Nhân Tông gả cho Chế Mân đổi lại Châu Ô Châu Lý có lẽ là câu chuyện hiện vẫn còn đầy tranh cãi. Dân Đại Việt tôn thờ bà, một mặt cũng oán trách bà, và trường hợp tương tự cũng xảy ra với vua Chế Mân. Một mặt xem hành động của ông là thông minh trong hoàn cảnh một Đại Việt đương mạnh, Châu Ô và Châu Lý không là mảnh đất lợi kinh tế và khó kiểm soát. Đám cưới hứa hẹn mang lại bình yên cho cả 2 vương quốc. Thực hư câu chuyện thế nào? Những điểm tranh cãi là ở đâu? Xin giới thiệu với bạn đọc bài viết của tác giả Ngô Viết Trọng. Bạn đọc nào có thêm nguồn tư liệu tham khảo để làm sáng rõ vấn đề, mong gửi bình luận thêm nhé. Xem bài viết

Andrew Hardy. Chế Bồng Nga, Lê Thánh Tông và Hoàng đế nhà Minh

Andrew Hardy

CHẾ BỒNG NGA, LÊ THÁNH TÔNG 
VÀ HOÀNG ĐẾ NHÀ MINH CỦA TRUNG HOA
Andrew Hardy

Tại kinh đô ở Nam Kinh, ngày 25 tháng 7 năm Hồng Vũ thứ tư (1371), hoàng đế nhà Minh của Trung Hoa tiếp nhận một tấu văn cỡ lớn làm bằng vàng lá, trên khắc chữ ngoại quốc. Sau khi dịch, hoàng đế biết rằng những hàng đầu tiên của tấu văn này được đọc như sau:

“Hoàng đế Đại Minh đã lên ngôi vỗ yên bốn bể. Bệ hạ như bầu trời và mặt đất bao phủ và chứa đựng muôn loài, như mặt trời và mặt trăng chiếu sáng vạn vật. Sánh với bệ hạ, A-da-a-zhe chỉ như một cọng cỏ. Bệ hạ thương kẻ hạ thần đã sai sứ ban cho thần ấn vàng và sắc phong cho thần làm vua xứ này. Thần rất biết ơn và tự hào, và sẽ như vậy mãi mãi”(1). Xem bài viết

Sự liên hệ của người Churu với người Chăm

Nhập đề :Xét về mặt ngôn ngữ và hình thể, người Churu có nhiều liên hệ vói người Indonesia, Philipphine, Malaisia… vùng Đông nam Châu Á, người Raglai, Êđê, Jarai… vùng Cao nguyên Trung phần Việt Nam. Nhưng gần gũi hơn cả, sâu đậm hơn cả, là sự liên hệ của người Churu với người Chăm. Sự liên hệ này được nhìn thấy qua những điểm sau :

  1. Những giả thuyết về nguồn gốc của người Churu
  2. Ngôn ngữ
  3. Niềm tin
  4. Phong tục tập quán
  5. Hát Aria – Tục ngữ – Truyện cổ dân gian
  6. Trang phục
  7. Những liên hệ khác

Xem bài viết

ẢNH HƯỞNG CỦA JATAKA TRONG VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á

ẢNH HƯỞNG CỦA JATAKA

TRONG VĂN HÓA ĐÔNG NAM Á

PGS.TS. Phan Thu Hiền  – ThS. Đỗ Văn Đăng

[Bài đã đăng Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế Relationship between India and Southeast Asia. A strategic commitment or regional integration, Maulana Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies ( Makaias – Kolkata, India) và Trường ĐHKHXHVNV, Đại học Quốc gia Tp. HCM phối hợp tổ chức, 5/2009. Đăng lại trên Nguyệt san Giác ngộ, số Vu lan, 8/2009]

Khi đến Đông Nam Á, nơi 4/5 dân số sống ở nông thôn, văn hóa truyền thống chủ yếu là văn hóa dân gian, Jataka đã được thế tục hóa, bình dân hóa, dung hợp với nguồn bản địa cũng như những nguồn ngoại nhập khác để trở thành yếu tố quan trọng bồi đắp nền tảng đạo đức và lối sống nhân ái, hiền hòa của cư dân trong khu vực. Bằng những cách thức như vậy, chính Đông Nam Á đã hấp thụ sâu sắc tinh thần của Phật giáo Ấn Độ, nền tôn giáo mà trong bản chất, là một triết học đạo đức, về cơ bản nhấn mạnh những cách nghĩ và cách sống hơn là những hệ thống kinh điển, nghi lễ, tín điều chặt chẽ.   Xem bài viết

Mảnh hồn Chàm

Lê Viết Thọ

“Đối với tôi, nghệ thuật là một trạng thái của linh hồn” (Marc Chagall.)
Có một phần linh hồn Chàm ẩn khuất trong từng dáng gốm, màu men, nét vẽ, có một phần của đất và nước “ xứ trầm hương” hóa thân thành những tác phẩm nghệ thuật, mang tải linh hồn của một dân tộc. Gốm Chăm-pa, mà đỉnh cao là gốm Bình Định thế kỷ XIV- XV, ngay từ dáng vẻ độc đáo, sắc men thâm trầm của nó đã chứa đựng ẩn ngữ của tâm hồn, là một lời mời gọi, hướng vọng đến những kẻ tha nhân cất bước, sống trọn một hành trình- hướng vọng của những hồn đồng điệu. Xem bài viết

Tỵ nạn Trung Hoa tại An Nam và xứ Chàm cuối thời nhà Tống

(Chinese Refugees In Annam And Champa At The End Of The Sung Dynasty)
Ký sự của Hok Lam Chan
Chuyển ngữ: Ngô Bắc

Tháng Hai năm 1276, thủ đô nhà Nam Tống tại Lâm An (tức Hàng Châu ngày nay) rơi vào tay quân Mông Cổ, và vị hòang đế cuối cùng của nhà Tống, Chao Hsien, bị bắt giữ. Với sự trợ giúp của các quan thượng thư trung thành, các thành viên còn lại của hoàng gia chạy trốn về miền nam. Xem bài viết

Marco Polo đã thăm xứ Chàm năm 1285

Henry Yule
Ngô Bắc dịch

Nhà du hành nổi tiếng của thành phố Venice, Marco Polo (1254-1324), đã là người Âu Châu đầu tiên đã ghi chú lại cuộc hành trình của ông ta đến vùng Viễn Đông và Đông Nam Á Châu.  Hành trình sau đây, trong đó ông thảo luận về những sự quan sát của ông tại đảo Java, Sumatra (túc đảo Java Nhỏ Hơn – Java the Less) và Champa (Chàm hay Chăm), đã là đề tài tranh luận trong giới sử gia, nhiều người trong họ đã đồng ý rằng ông ta chưa hề đến thăm đảo Java mặc dù ông ta có thể đã trải qua nhiều tháng trên đảo Sumatra.  Marco Polo bị dị nghị về việc có dừng chân tại Vương Quốc Champa trên hành trình quay về Âu Châu từ Trung Hoa.  Sau chuyến hồi hương về Ý Đại Lợi hồi đầu thế kỷ 14, tập tường trình du hành chỉ được tin tưởng một phần của Marco Polo đã khuấy động sự quan tâm trở lại của giới trí thức Âu Châu về Á Châu. Xem bài viết

Các nguồn tài liệu về các hoạt động kinh tế tại các vùng đất Khmer và Chàm

Claude Jacques
École Pratique des Hautes Études, Sciences Historiques et Philologiques, Sorbonne, Paris
Ngô Bắc dịch

Cho đến các năm gần đây, các học giả không bị thu hút nhiều mấy đến việc nghiên cứu cụ thể các hoạt động kinh tế cổ xưa tại Căm Bốt, hay ít nhất chỉ có ít bài nghiên cứu dành một cách đặc biệt đến đề tài này đã được ấn hành.  Các lý do cho sự kiện này được nêu ra: tài liệu gốc sẽ phải được ấn hành trước tiên, một khuôn khổ lịch sử được thiết lập, v.v…  Dĩ nhiên, đây không phải là các lý do không đúng, nhưng điều phải nói thêm rằng công việc nghiên cứu này rõ ràng sẽ rất khó khăn bởi các nguồn tài liệu, khi nhìn toàn bộ, đặc biệt xem ra khó để giải thích.

Xem bài viết

Binah 1 di 212