Katê là Tín Ngưỡng Bản Địa Mang Bản Sắc của Dân Tộc Champa

(Katê không phải là Tín Ngưỡng Tôn Giáo Ngoại Nhập Bàlamôn) Đắc Văn Kiết

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, dân tộc Champa có hai hệ thống Tâm Linh: Tâm linh bản địa dân tộc và tâm linh tôn giáo ngoại nhập.

  • Tâm linh bản địa: Phát xuất từ truyền thuyết cội nguồn và tín ngưỡng dân gian bản địa mang bản sắc dân tộc.
  • Tâm linh tôn giáo ngoại nhập: Sau một qúa trình phàt triển xã hội và lịch sử dân tộc, tâm linh tôn giáo bên ngoài du nhập vào.

Trong bài viết này chỉ nêu lên quan điểm về Katê nên chỉ đề cập đến Tâm linh bản địa. Xem bài viết

Lễ đổ đầu và Hội mừng năm mới của người Chăm H’roi

Nguyễn Văn Ngọc

Người Chăm H’roi là một bộ phận của dân tộc Chăm, sinh sống chủ yếu ở Bình Định và Phú Yên.

Lễ đổ đầu (Quoai chơ ruh a kơh) là một nghi lễ truyền thống của người Chăm H’roi được tổ chức vào cuối năm âm lịch, từ ngày 25 đến ngày cuối cùng của tháng chạp theo lịch Chăm.

Thoạt nghe tên gọi, chúng ta có thể liên tưởng đến một hình thức ma thuật để biểu hiện những ước vọng có tự ngàn đời, song nó hàm chứa ý tứ sâu xa. Người Chăm H’roi giải thích đó là một hiện tượng để tỏ ơn những “cái đầu” biết cách làm ra và sẽ làm ra cái ăn, cái mặc, cái để nối nghiệp lũ làng. Nếu ai được dịp chứng kiến phép đổ đầu của lễ Quoai chơ ruh a kơh, với chi tiết dùng máu gà tươi hòa với rượu cần đổ lên trán các thành viên trong gia đình sau khi diễn trình hành lễ chính thức vừa được kết thúc sẽ thấy được hình ảnh thể hiện sự sinh sôi nảy nở, biểu hiện tính phồn thực với ý nghĩa tạo ra mọi sự sống mới, theo cách nghĩ của người Chăm H’roi.

Xem bài viết

Những đặc trưng dân gian của lễ hội Kate

alt

Trước hết phải kể đến công trình nghiên cứu “Lễ hội Chăm” của Sở văn hóa thông tin tỉnh Ninh Thuận thực hiện từ năm 1989 đến 1995. Công trình này đã sưu tầm điền dã, ghi chép và thu thập được tư liệu của 33 lễ hội lớn nhỏ của người Chăm ở 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Trong công trình này có bản thảo phần Lễ hội Katê do tác giả Lê Xuân Lợi biên soạn và có ghi băng hình lễ hội Katê của người Chăm Ninh Thuận. Tuy nhiên, công trình này mới chỉ dừng lại ở điền dã sưu tầm tư liệu, sự miêu tả khái quát lễ hội cũng chưa thật sự khách quan, có dấu ấn chủ quan của người ghi chép. Hơn nữa, vì một số lý do, công trình này cho đến nay vẫn chưa được biên tập, xuất bản.

Công trình thứ hai nghiên cứu lễ hội Katê là công trình “Lễ Hội Katê”, nằm trong chương trình bảo lưu văn hóa phi vật thể của Bộ Văn hóa thông tin, do Sở Văn hóa thông tin Ninh Thuận và Viện Nghiên cứu Văn hóa nghệ thuật phối hợp thực hiện năm 1998. Công trình này là công trình thực hiện bằng phương pháp ghi hình để bảo lưu tư liệu là chính, chưa phải là một công trình nghiên cứu khoa học hoàn chỉnh.
Trong đại nam nhất thống chí có viết về lễ hội Katê nhưng chỉ là sự miêu tả nhận xét ban đầu
Trước đây, có một số tác giả nước ngoài viết về lễ hội Katê nhưng chỉ mới là sự miêu tả như

Xem bài viết

Về làng Chăm vui lễ hội dân gian Rija Nưgar

By Đồng Chuông Tử

NC News – Rija Nưgar là một nghi lễ dân gian truyền thống đầu năm theo Chăm lịch, thuộc vào loại nghi lễ lớn nhất, tự tên gọi của nó đã toác lên điều đó. Rija có nghĩa là lễ, nưgar là xứ sở. Rija Nưgar được hiểu là lễ của xứ sở.Bản thân nó là Tết, tựa Tết Nguyên Đán của dân tộc Kinh, chứa đựng hầu hết những ý nghĩa tốt đẹp mà tất cả cộng đồng mong muốn được phồn thịnh về mọi mặt trong cuộc sống. Sau này theo thời thế, phần hội được bổ sung, lắp ghép lồng vào mảnh cuối của nghi lễ, mang tính chất “vui là chính”. Lễ hội tiễn đưa và thánh tẩy năm cũ, đón mừng, có tổ chức hát ca chúc tụng năm mới, gắn với nghi thức tôn giáo long trọng, linh thiêng và man mác thiền vị. Nó còn là “cánh cửa” đầu tiên mở ra một năm mới may mắn, lí tưởng, thuận hoà trời đất. Vì vậy nó vô cùng quan trọng, có thể là quan trọng nhất.Từ sau thời điểm vương quốc Champa bị xoá sổ, cộng đồng Chăm ít quan tâm đến, nếu có quan tâm thì việc tổ chức không quy mô, đồng bộ, nhộn nhịp bằng; do vậy nghi lễ này,không “nổi danh” bằng lễ hội Katê tổ chức thường xuyên hằng năm vào đầu tháng bảy Chăm lịch.Ngày nay, các đề tài lấy Chăm làm đối tượng nghiên cứu thu hút, dẫn dụ những nhà nghiên cứu văn hoá trong và ngoài nước chiếm tỉ lệ ngày càng nhiều.Trong đề tài đó có lễ hội dân gian Rija Nưgar. Xem bài viết