Trong nước, một số trí thức Chăm có lòng yêu dân tộc nhưng không dám thể hiện lập trường của mình. Điều này khiến người ta gán cho họ một sự nhu nhược, hay gán cho Nhà nước một sự hà khắc. Cả hai điều này đều tác động bất lợi cho cả hai phía: Nhà nước và dân chúng Chàm.

1. Chúng ta đã mất đi những gì trong mấy chục năm qua?  Năm 1840, vua Thiệu Trị ông ban hành qui chế dân tộc bản địa , cho phép người Chăm được tự trị trong vùng Ninh Thuận, Bình Thuận. Thời chính quyền Nguyễn Văn Thiệu có Bộ phát triển sắc tộc thay thế, đảm nhiệm việc quản lí. Chính sách ưu đãi này đã bị hủy bỏ sau năm 1975.

Trường Trung học Po Klaong Garay nay đã bị thay thành tên khác, và chức năng cũng không còn tương xứng như trước đây nữa. Đối với một dân tộc vong quốc, nền văn hóa bị mai một, chúng ta rất cần có một môi trường giáo dục riêng, để bảo vệ bản sắc văn hóa rất riêng; thế nhưng ngay cả điều này cũng bị khước từ! Continue reading →

Đêm qua, tắt TV xong lên giường nằm đọc sách nhưng chẳng vào. Bật điện thoại nghe FM, tình cờ nghe được một câu chuyện khiến ta giật mình tự hỏi: Đời này ta sẽ còn gặp bố mẹ mình bao nhiêu lần nữa? Có người mỗi năm chỉ về thăm bố mẹ được một lần. Nếu bố mẹ còn sống được 20 năm nữa thì họ cũng chỉ được gặp 20 lần. Nhưng với nhiều người, bố mẹ có thể còn sống trên đời này khoảng 10 năm nữa thôi, vậy là chỉ còn 10 lần gặp mặt bố mẹ. Khoảng thời gian bố mẹ còn trên đời này của mỗi người có thể ngắn hơn nữa; chắc có người trong chúng ta không dám nghĩ tiếp!
Continue reading →

Kiều Dung

Một trái bóng được căng tròn bởi sự dồn áp của không khí. Không khí tự do hoàn lưu, trong sự bao bọc của thành vỏ.  Con người cũng cần tự do, trong thành chắn của pháp luật.

Không khí cần đủ để làm căng quả bóng. Thiếu không khí, quả bóng sẽ dẹp méo. Xã hội cần tự do để ổn định. Thiếu tự do, xã hội sẽ khủng hoảng. Nhìn vào thực tế, sự tự do sẽ làm cho xã hội bền vững. Nếu nước nào không đáp ứng được sự tự do cần thiết, thì sẽ bị nước khác dựng cớ tấn công, và dễ dàng bị đánh bại. Cuộc chiến tranh ở Irắc, ở Libya là những điển hình.

Dung tích quả bóng nhỏ, thì không thể chứa nhiều lượng không khí. Pháp luật quá hà khắc thì không thể dung túng đủ sự tự do cần thiết. Nhà nước cần nới rộng điều luật, cởi mở với dân hơn. Nhà nước cần đơn giản hóa các thủ tục, để người Chăm có điều kiện tổ nhiều hoạt động văn hóa xã hội. Continue reading →

Câu chuyện gây sốc này đang lan nhanh trên thế giới . Lúc đó bé gái đang đi trên con đường nhỏ ở khu mua sắm của thành phố công nghiệp Phật Sơn thì bị một chiếc xe tải nhỏ màu trắng đâm phải. Người lái xe ngừng lại rồi nhấn ga đi tiếp và cán qua người đứa trẻ lần thứ hai bằng bánh sau.

Cô bé nằm bất động trên đường. Cứ lần lượt từng người đi qua mà không ai để ý đến cô bé đang nằm đó. Có thể đếm được 18 người đã đi qua cô bé trong đoạn video.

Những người này đều có thể lay cô bé dậy hay chí ít báo cho cảnh sát nhưng chẳng ai làm thế. Vậy là, một chiếc xe lớn hơn sau đó vài phút tiếp tục tông vào em. Một phụ nữ đang dắt con khi thấy cô bé liền vội bước nhanh và kéo con đi thật nhanh.

CÁI ĐÁNG NÓI ĐÓ LÀ:Cảnh sát đã bắt giữ tài xế đầu tiên đâm vào cô bé. Trước đó, khi báo chí hỏi tại sao anh ta đâm liên tiếp vào bé, tài xế này nói: “Nếu cô bé chết, có thể tôi chỉ phải chi 20.000 nhân dân tệ (hơn 3.000 USD) nhưng nếu cô bé bị thương, tôi sẽ phải đền hàng trăm nghìn”.

Mong rằng các yut của ta đừng vô tâm như vậy

Loạt bài viết Nghĩ gì? của nhà thơ, nhà nghiên cứu Inrasara rất phù hợp với giới trẻ, giới trí thức Cham đắn đo về các vấn đề xã hội còn tồn tại và cần sự suy nghĩ thấu đáo để đưa ra những cách ứng xử phù hợp. Là những câu hỏi chúng ta quan tâm nhất, chứa đựng trong đâu đó trái tim mỗi đứa con Cham một câu trả lời rõ ràng.

Đã được nêu lên ở Inrasara.com, cũng phù hợp với tiêu chí tìm về văn hóa cội nguồn, nên xin được đăng lại ở Gilaipraung. Continue reading →

Kadha ni wak lawik paje min Isvan lakuw batagok di gilaipraung piah dom yut – ragilai maong yaom.

Quảng Đại Tuyên

Trung tâm nghiên cứu văn hóa Chăm Ninh Thuận

Mỹ Nghiệp là một làng Chăm thuộc thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Làng Mỹ Nghiệp nằm cạnh quốc lộ 1A, cách thành phố Phan Rang – Tháp Chàm 10km về hướng bắc. Hiện nay làng có 525 hộ, 4967 người. Trong đó số hộ gia đình làm nghề dệt thổ cẩm và hoạt động buôn bán từ nghề này chiếm hơn 85%. Ngoài nghề nông, dệt chính là nghề nghiệp chủ yếu của người dân trong làng. Nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp đã có lịch sử phát triển lâu đời, đã từng có một thời nổi tiếng cung cấp nhiều vải mặc đẹp, phục vụ cho vua chúa, quí tộc Chăm và buôn bán, trao đổi với một số tộc người ở nước ta. Nghề dệt của họ đã đạt đến trình độ tinh xảo. Continue reading →