Font Cham

Cách đánh văn bản tiếng Cham

Hiện ở Gilaipraung đang có các font:

    Blue 1.1: Được tạo bởi anh Lưu Đức Hiển, trước là kỹ thuật viên vi tính, dùng trong quyển từ điển Cham - Việt xuất bản năm 1995. Ngoài ra còn được dùng trong một số sách hay sách giáo khoa của Ban biên soạn sách chữ Cham ở Ninh Thuận. Do mới chào đời nên Font này có một số khuyết điểm: nét chữ chưa đều, nếu phóng to lên thì rất xấu, vị trí giữa các ký tự không đều, dễ chồng lên nhau làm mất nét, một số ký tự chiếm đến 2 phím làm cho một số ký tự khác không có chỗ để thêm vào font, cách sắp xếp theo trật tự alphabet latinh không phải là một lựa chọn tối ưu. Bởi vì, để đánh một ký tự, chúng ta cần phải nhớ đến rất nhiều thứ: vị trí của ký tự mình đang đánh trong bảng chữ cái tiếng Cham, nhớ thứ tự của ký tự đó tương đương với thứ tự của bảng chữ cái latinh, sau đó mới tìm phím đó trên bàn phím. Để thêm các dấu vay mượn từ ký tự latinh thì phải thực hiện một số bước rất mất thời gian. Điều này gây khó khăn cho nhiều người.

Lời khuyên: Chỉ nên dùng font này để tham khảo

    Blue 2.0: Khi tiếp nhận font Blue 1.1 và xem xét kỹ hơn, nhận thấy một số khuyết điểm của Blue 1.1, GP tiến hành sửa lại: giảm số điểm trên một ký tự để font trông mềm mại hơn, sửa lại các nét thiếu, chỉnh lại khoảng cách, xoá các ký tự thừa, thay vào đó các ký tự đang cần vị trí và thêm một số dấu mượn từ ký tự latinh. Tuy nhiên khi thực hiện font này thì việc thay đổi cách sắp xếp cho toàn bộ font vẫn chưa được thực hiện.

Lời khuyên: Chỉ dùng để tham khảo

    Cham: Chưa rõ nguồn gốc xuất xứ. Vị trí sắp đặt giống Blue 1.1, nhìn chung thì rất giống Blue1.1, tuy có vài nét khác biệt nhỏ.

Lời khuyên: Chỉ dùng để tham khảo

    Font Cham 2: Sau một khoảng thời gian ngắn sử dụng Blue 2.0, GP thấy vẫn chưa ổn và quyết định thay đổi lại vị trí các ký tự cộng với tinh chỉnh thêm về đường nét. Vị trí các ký tự được sắp xếp theo 1. sự giống nhau trong âm đọc ký tự latinh theo hệ thống chuyển tự. Ví dụ để đánh: tôi tên Kacat, bạn đánh K cho kak, % cho a, C cho cak, T cho tak. 2. Sự giống nhau về hình dạng, ví dụ dùng phím ~ cho takai kuk, & cho takai kwak, \ cho takai krak, - cho dan sa (tằn tha), = cho dan sa san dwa (tằn tha tằn twà)... 3. Các pauh có nét kéo dài như pauh kak, pauh cak... thì dùng các phím hoa. Ví dụ: bạn đánh c cho akhar cak, đánh C cho pauh cak. Những ký tự không có sự giống nhau thì sẽ ưu tiên phím chưa sử dụng cho cặp ký tự (v-w-W/zZ/qQ,) và cụm takai kik đặt gần nhau để dễ nhớ. Tuy nhiên, thật tiếc là pauh janih không được dùng cho H (giống nhau về chuyển tự), và - sẽ được thay bằng _ vì lỗi nhảy hàng. Do có sự thay đổi lớn về vị trí phím, nên font được đặt với tên mới.

Lời khuyên: Chỉ dùng để tham khảo

    Champa 1 (GP): Chỉnh sửa lại các lỗi nêu trên, sửa lại các dấu vay mượn ký tự latinh cho phù hợp với tiếng Cham. Để font Cham thêm đa dạng, và cũng tạo tiền đề cho các kiểu font mới ra đời, GP quyết định thay đổi bộ mặt của font. Hy vọng sau Champa1 (GP) sẽ có nhiều kiểu font khác đẹp hơn ra đời. Dù thế, một lỗi nhỏ cũng được phát hiện: akhar wak lại dùng cho phím v.

Lời khuyên: Nên sử dụng Champa 2 (GP)

    Champa 2 (GP): Về cơ bản giống Champa 1 (GP), chỉ chuyển đổi 4 phím: w - W - v - V.

    Theo GP nghĩ, cách sắp xếp các phím như ở font Champa 2 (GP) có thể đã chuẩn. Khi tạo font mới, chúng ta nên dựa vào đó để tránh rắc rối khi chuyển đổi qua lại giữa các kiểu font. Nếu các bạn đã hoàn tất một kiểu font mới, và muốn phổ biến nó thông qua GP, GP rất sẵn lòng giới thiệu font cùng tác giả font cho mọi người. Chúng ta cũng cần chọn tên font cùng một gốc Cham hay Champa để việc chuyển kiểu font trong MS Word nhanh hơn.