Author Archives: Jathraoh Champa

NGUOICHAM.COM: Mạng xã hội an toàn dành cho người Chăm!

Ngày nay người Chăm đã có nhiều trang web phục vụ người đồng tộc tuy nhiên các trang web này chỉ có chức năng trình xuất các thông tin, duy chỉ có NGUOICHAM.COM  (NC) có đầy đủ các chức năng của một mạng xã hội tương tự Facebook. NC được thành hình năm 2008 đã đóng góp vai trò to lớn trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc, giúp chúng ta liên hệ với nhau…tuy nhiên những thành công mà trang mạng này đạt được trong mấy năm qua chưa xứng với tiềm năng của nó. Xem bài viết

Chia sẻ kinh nghiệm học tiếng Chăm

Tiếng Chăm là tiếng mẹ đẻ, thế nhưng rất ít người viết được Chăm. Họ chỉ biết nói những từ thông dụng ngay cả những từ thông dụng này họ cũng chỉ biết đến phần trọng âm của từ. Không giống như tiếng Việt, tiềng Chăm là ngôn ngữ đa âm tiết và có trọng âm. Sự khác biệt này khiến nhiều bạn thấy khó khăn vì đã quen với việc học bằng tiếng Việt. Trong những thời gian vừa qua tôi đã dành thời gian để tự học tiếng Chăm, thông qua đó tôi có một số kinh nghiệm muốn chia sẻ. Xem bài viết

Vấn đề về dự án đường giao thông cắt qua ngôi làng người Chăm

Gần đây người Chăm ở Palei Ram (làng Văn Lâm) và Palei Li-u (làng Phước Lập) thuộc xã Phước Nam, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận đang xôn xao về việc Nhà nước quy hoạch đất đai để xây dựng đường giao thông cắt qua nơi giáp ranh giữa hai làng này, nối liền đường ngã tư (đường đi Sơn Hải) với trụ sở huyện Thuận Nam. Dự án này đặt ra nhiều vấn đề mà chúng ta cần phải bàn luận với nhau để tìm hướng giải quyết phù hợp. Thông qua đó chính quyền sẽ thực hiện thành công dự án này và sẽ được lòng dân hơn.

Xem bài viết

Sang mâgik thiêng liêng

Trong Sang Mưgik ở Cwah Patih – Photo Inrasara 2002.

Sang mâgik là nhà thờ tự của người Chăm Bàni.  Ngày nay chúng ta đã có nhiều công trình nghiên cứu về Chăm Bàni và cũng đã có một số bài viết về Sang mâgik, song chưa có bài nào bàn về vai trò của nó đối với sự tồn tại cộng đồng. Nếu chỉ nói đến chức năng thờ tự của Sang mâgik thôi thì ai cũng biết, tuy nhiên vai trò của nó không chỉ có thế. Xem bài viết

Sự trăn trở về các bậc trí thức Chăm trong nước

Trong nước, một số trí thức Chăm có lòng yêu dân tộc nhưng không dám thể hiện lập trường của mình. Điều này khiến người ta gán cho họ một sự nhu nhược, hay gán cho Nhà nước một sự hà khắc. Cả hai điều này đều tác động bất lợi cho cả hai phía: Nhà nước và dân chúng Chàm.

1. Chúng ta đã mất đi những gì trong mấy chục năm qua?  Năm 1840, vua Thiệu Trị ông ban hành qui chế dân tộc bản địa , cho phép người Chăm được tự trị trong vùng Ninh Thuận, Bình Thuận. Thời chính quyền Nguyễn Văn Thiệu có Bộ phát triển sắc tộc thay thế, đảm nhiệm việc quản lí. Chính sách ưu đãi này đã bị hủy bỏ sau năm 1975.

Trường Trung học Po Klaong Garay nay đã bị thay thành tên khác, và chức năng cũng không còn tương xứng như trước đây nữa. Đối với một dân tộc vong quốc, nền văn hóa bị mai một, chúng ta rất cần có một môi trường giáo dục riêng, để bảo vệ bản sắc văn hóa rất riêng; thế nhưng ngay cả điều này cũng bị khước từ! Xem bài viết

Đấu tranh trong quỹ đạo pháp luật

Một hành tinh luôn luôn chuyển động, xã hội luôn luôn vận động không ngừng. Hành tinh chuyển động nhanh gấp nhưng không tách rời quỹ đạo của nó. Làm sao để xã hội vận động tiến lên mà không tách rời quỹ đạo của pháp luật?

Xã hội Chăm đang vận động đấu tranh để tiến kịp thời đại, tuy nhiên sự vận động này còn bị hạn chế do nhiều nguyên nhân, phân hóa thành nhiều hướng. Các hướng này có khi lại triệt tiêu ảnh hưởng của nhau. Các trí thức Chăm ở hải ngoại thường xuyên tạc vai trò của các trí thức Chăm trong nước. Xem bài viết

Tính “dữ” của làng Văn Lâm

Trên một mảnh đất cằn khô đầy nắng và gió khan cuốn bụi tung mù cánh đồng khát nước,có một ngôi làng được nhiều người biết đến, tràn đầy sức sống cho ta một nghịch cảnh khó tin so với tiết trời khổ hạnh và sự đày đọa của dòng chảy lịch sử mà người dân ở đây phải chịu đựng. Thiên nhiên héo tơi,uẩn khuất lịch sử chẳng đánh đổ nổi bàn tay gang thép vốn quen lao khổ của người dân. Điều này tạo nên một bản trường ca mà ta có thể đặt tay trước ngực mà nói lên niềm tự hào của mình. Đấy là Palei Ram. Xem bài viết

Trúng puh

”Trúng puh”, một từ lai căng độc đáo, được ghép lại từ một từ tiếng Việt (trúng) và một từ tiếng Chăm (puh) nghĩa là rẫy; xuất hiện gần đây, gắn với một biến cố mang tính chính trị, xảy ra tại các ngôi làng người Chăm. Đó là việc thu hồi và đền bù đất đai, do Nhà nước quy hoạch. Người ta không lạ gì với những từ lai căng được ghép thành từ hai ngôn ngữ theo kiểu này, vì nó không hiếm, do sự mai một của tiếng mẹ đẻ. Tuy nhiên, người ta phải đặt một dấu hỏi đồ sộ về từ “trúng puh”, do hàm nghĩa khác lạ của nó. Xem bài viết

Tự do trong khuôn khổ pháp luật

Kiều Dung

Một trái bóng được căng tròn bởi sự dồn áp của không khí. Không khí tự do hoàn lưu, trong sự bao bọc của thành vỏ.  Con người cũng cần tự do, trong thành chắn của pháp luật.

Không khí cần đủ để làm căng quả bóng. Thiếu không khí, quả bóng sẽ dẹp méo. Xã hội cần tự do để ổn định. Thiếu tự do, xã hội sẽ khủng hoảng. Nhìn vào thực tế, sự tự do sẽ làm cho xã hội bền vững. Nếu nước nào không đáp ứng được sự tự do cần thiết, thì sẽ bị nước khác dựng cớ tấn công, và dễ dàng bị đánh bại. Cuộc chiến tranh ở Irắc, ở Libya là những điển hình.

Dung tích quả bóng nhỏ, thì không thể chứa nhiều lượng không khí. Pháp luật quá hà khắc thì không thể dung túng đủ sự tự do cần thiết. Nhà nước cần nới rộng điều luật, cởi mở với dân hơn. Nhà nước cần đơn giản hóa các thủ tục, để người Chăm có điều kiện tổ nhiều hoạt động văn hóa xã hội. Xem bài viết

Ngap jru

Nền văn hóa Champa đậm đà bản sắc dân tộc, nhiều nét đẹp được hình thành, làm rạn rỡ nền văn minh dân tộc, nhưng có một số điểm cần được xét lại. Văn hóa không phải là một thành tố bất biến. Nó gắn liền với quá trình nhận thức của con người. Khi nhận thức của con người còn thấp, khoa học kỹ thuật chưa phát triển, sẽ nảy sinh những thành tố thể hiện sự mơ hồ, mang tính dị đoan. Một thành tố điển hình là ngap jru (yếm).

Ngap ju là một hình thức ma thuật, nhằm ám hại đối phương, thông qua một số nau gai (câu thần chú). Ngap jru rất phổ biến ở nhiều dân tộc, nhiều vùng trước đây. Xã hội người Kinh cũng đang tồn tại nghi thức ma thuật này. Ngày nay, do sự phát triển của khoa học, chuyện ngap jru đã giảm, nhưng không phải là mất hẳn. Nó vẫn hiện hữu ở nhiều xã hội, trong đó có xã hội người Chăm. Xem bài viết

Nhìn nhận đời sống công nhân Chăm ở Đồng Nai

Kiều Dung

Hiện nay, do nhu cầu việc làm, nhiều người Chăm Panduranga đã phải rời bỏ quê hương để đến làm công nhân, tạm cư đông ở Đồng Nai. Họ đa số là các thanh thiếu niên, các cặp vợ chồng trẻ,…kinh nghiệm sống còn rất non trẻ. Họ gặp nhiều khó khăn, khi đến cư trú ở đất lạ; nhiều vấn đề phát sinh, có thể khiến họ rơi vào vòng xoáy xã hội. Chúng ta phải kịp thời giúp đỡ, đấu tranh để biện hộ cho họ.

Chúng ta có khá nhiều bài văn, bài báo viết về đời sống của người Chăm; nhưng chưa thấy bài nào đề cập sâu đến đời sống công nhân người Chăm ở đây. Chúng ta tập trung gìn giữ ilimo cho các thành phần tri thức sinh viên, lại không đề cập nhiều đến việc giữ gìn nền ilimo cho công nhân. Các hội đồng hương cũng chỉ dành cho các bạn sinh viên. Đây chẳng phải là thiếu sót đó sao?

Hiện nay, tôi chưa có số liệu thống kê nào về số lượng công nhân Chăm ở đây; tuy nhiên, tôi ước tính có khoảng trên/ dưới 1000 người; trong đó, người Palei Ram chiếm tới một nửa. Họ tập trung chủ yếu ở xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu. Họ sống thành từng cụm tại các dãy nhà trọ. Xem bài viết