Author Archives: Jaya Bahasa

[Điểm sách] Vương quốc Champa lịch sử 33 năm cuối cùng

Tóm tắt

Lịch sử Panduranga giai đoạn nửa đầu thế kỉ XIX là đề tài ít được quan tâm nghiên cứu đến trong giới sử học Việt Nam. Trên cơ sở hệ thống về tư liệu của lịch sử Việt Nam và thành tựu nghiên cứu lịch sử Đông Nam Á trên thế giới. Đặc biệt, là việc khai thác nguồn thư tịch viết bằng tiếng Chăm Pgs.Ts. Po Dharma đã làm rực sáng lên một thời kỳ lịch sử của Champa từ năm 1802-1835. Trong khoảng thời gian 33 năm trải qua hai triều đại cai trị của nhà Nguyễn đã ảnh hưởng rất lớn đến con đường phát triển của dân tộc Champa. Ngày nay, một số người Việt theo Phật giáo thường cho rằng, phải chăng tổ tiên của người Việt đã mắc nợ trong quá khứ vì đã có những hành động đối xử quá đáng đối với dân tộc nhỏ bé như người Chăm. Cho nên, theo quan niệm nhân quả người Việt Nam phải chịu bao nhiêu cảnh thương tâm do chiến tranh gây ra trong thời kỳ 1945-1975. Đối với người Chăm, họ truyền miệng nhau qua nhiều thế hệ về sự tàn bạo của binh lính  vua Minh Mệnh đã tước đoạt quyền được sống của dân tộc Champa. Tác phẩm Vương quốc Champa lịch sử 33 năm cuối cùng (1802-1835) của Pgs.Ts. Po Dharma sẽ giúp độc giả nắm bắt được bối cảnh lịch sử xã hội Champa đã diễn ra trên vùng lãnh thổ Panduranga ở nửa đầu thế kỉ XIX.

Vua Minh Mạng

Vua Minh Mạng

Champa là một Nhà nước liên bang được hợp nhất từ 5 tiểu quốc Indrapura (Quảng Bình, Quảng Trị), Amavarati (Quảng Nam, Thừa Thiên Huế), Vijaya (Bình Định), Kauthara (Phú Yên, Khánh Hoà) và Panduraga (Ninh Thuận và Bình Thuận)(1). Sau năm 1471, khi Lê Thánh Tông thực hiện một cuộc viễn chinh quân sự đánh phá vào kinh đô Vijaya và thiết lập thành công bộ máy trực trị trên vùng lãnh thổ rộng lớn của Champa. Từ đó về sau, bước phát triển của vương quốc Champa về nhiều mặt như kinh tế, quân sự, chính trị và ngoại giao ngày càng phụ thuộc vào Đại Việt sâu sắc. Xem bài viết

Văn hóa lễ tục Padhi của người Raglai ở Ninh Thuận

R-Kagor hình thuyền* Kagor hình thuyền – Photo tác giả. 

Người Raglai là một tộc người thiểu số đã cư trú lâu đời trên lãnh thổ Việt Nam có mối quan hệ mật thiết với người Chăm. Hiện nay, người Raglai sinh sống tập trung ở các vùng núi thuộc các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận và Lâm Đồng. Và mỗi khi nói đến người Raglai người ta thường nghĩ đến cây đàn Chapi, tiếng Mã la. Tuy đời sống của người Raglai còn nhiều khó khăn so với cư dân ở vùng đồng bằng, nhưng không phải vậy mà đời sống tinh thần và tính cộng cảm của người Raglai nhạt nhoà. Trái lại, ở họ có sự gắn kết cộng đồng rất bền chặt thể hiện rõ nhất qua 3 ngày diễn ra lễ tục Padhi – một lễ tục đánh dấu kết thúc vòng đời của một con người. Xem bài viết

Sáng tác ca khúc thiếu nhi Chăm

 Jaya02

 Âm nhạc là một phần quan trọng trong sinh hoạt tín ngưỡng-tôn giáo, lễ hội của người Chăm. Trong các lễ hội mang tính cộng đồng đều có  trình diễn âm nhạc như việc hát các bài thánh ca (Daoh da-a yang), hát về tiểu sử các vị vua và thần linh (Daoh Damnây), hát giao duyên (Daoh dam dara).v.v. Cho nên, âm nhạc là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của người Chăm. Tuy nhiên, hiện nay các ca khúc sáng tác cho thiếu nhi và lực lượng sáng tác âm nhạc vừa thiếu lại vừa mỏng chưa thể đáp ứng được với nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng đông đảo của nhân dân. Xem bài viết

Điểm luận sách: Tiếp cận một số vấn đề văn hoá Champa

Trong những  thập niên đầu của thế kỉ XXI, nghiên cứu về văn hoá-xã hội Chăm của các tác giả người Chăm xuất hiện ngày càng nhiều và đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Điển hình như Ts. Bá Trung Phụ với công trình Hôn nhân và gia đình người Chăm ở Việt Nam, Ts. Phú Văn Hẳn với công trình Đời sống văn hoá-xã hội người Chăm thành phố Hồ Chí Minh (2005), Pgs.Ts. Thành Phần với công trình Danh mục thư tịch Chăm ở Việt Nam (2007) Xem bài viết

Điểm luận một số công trình nghiên cứu về tộc người Raglai ở Việt Nam

Raglai-PhuocThang12-12.2* Người Raglai – Phước Thắng, Bác Ái – Ninh Thuận. Photo Kiều Maily.  

Tộc người Raglai đã sinh sống lâu đời trên lãnh thổ Việt Nam. Địa bàn cư trú của người Raglai tập trung chủ yếu ở các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận và Lâm Đồng. Về mặt ngôn ngữ, các nhà khoa học đã xếp tộc người Raglai vào trong nhóm gia đình ngôn ngữ Malayo-Polynesian cùng với tộc người Chăm, Churu, Kaho, Randaiy và Jarai. Xem bài viết

Phát hiện Giáo trình tiếng Chăm đầu tiên

Trong những năm gần đây, việc học tiếng Chăm đang được sự quan tâm của cộng đồng trong nước và nước ngoài. Và chưa bao giờ vấn đề chữ Chăm lại thu hút nhiều nhà khoa học và giới trẻ thảo luận, tranh cãi sâu rộng và kéo dài như hiện nay. Mặc dù vậy, vẫn chưa có một giải pháp tối ưu nào để định hướng cho ngôn ngữ Chăm phát triển trong bối cảnh hội nhập và giao lưu quốc tế. Vì, những luận đàm vẫn còn nóng bỏng còn nhiều quan điểm học thuật và thái độ khác nhau đối với di sản văn hoá tộc người bản địa.

Vấn đề chữ Chăm tựu trung vào hai ẩn số chính, giữa một bên là những người làm công tác dạy và học chữ Chăm bậc phổ thông mà đại diện trực tiếp là Ban Biên soạn Sách chữ Chăm trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Thuận (1978-2010) và một thiểu số những người học tập và nghiên cứu thư tịch Chăm. Để có cái nhìn khách quan và khoa học về ngôn ngữ Chăm Xem bài viết

Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm 20 năm nhìn lại

Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm được thành lập ở tỉnh Ninh Thuận ngày 19-01-1993, bằng quyết định số 126QĐ/UB-NT với tên gọi ban đầu là Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Văn hóa Chăm (TTNC&ĐTVHC), trực thuộc Sở Văn hóa Thông tin &Thể thao. TTNC&ĐTVHC có nhiệm vụ nghiên cứu sưu tầm, bảo tồn, khai thác và phát triển nền văn hóa của dân tộc Chăm trong phạm vi tỉnh Ninh Thuận và cả nước.

Anh Truyen

Xem bài viết

Ngược dòng lịch sử nhìn về tương lai xã hội Chăm

* Trường Trung học Pô Klong, photo Inrasara.

Bài viết “Ngược dòng lịch sử nhìn về tương lai xã hội Chăm” chỉ là những khảo lược ban đầu về các hoạt động của người Chăm thời kì hiện đại. Đây là vấn đề vô cùng khó khăn khi tiếp cận, bởi vì chưa có nguồn tài liệu và bài viết đề cập nhiều. Mặt khác, nhìn nhận về xã hội Chăm theo quan niệm phi chính thống, nghĩa là không mang tính giai cấp là điều còn mới mẽ không dễ dàng nhận được sự đồng tình của đông đảo độc giả. Việc trình bày các vấn đề xã hội người Chăm mang chút hơi thở của sử học nhằm định hướng cho những nghiên cứu mới  trong tương lai. Xem bài viết

Tôi yêu tiếng nước tôi

 

* Bé Cham – Photo Inrajaya.

Có lẽ trong cuộc sống ai cũng có một thứ để yêu, được yêu và từng trải nghiệm trong tình yêu. Nói như lời của một tình khúc của nhạc sĩ Phạm Duy “Tôi yêu tiếng nước tôi”– một thứ tình yêu linh thiêng và trong sáng, giản dị nhất trong những điều yêu thương của con người. Xem bài viết

[Điểm sách] Vương quốc Champa: Địa dư, dân cư và lịch sử

Điểm luận – Bản dịch tiếng Việt do IOC ấn hành tại Hoa Kỳ, 2011

Champa là một quốc gia cổ đại bước vào thời kì xây dựng nhà nước độc lập tự chủ sớm ở Đông Nam Á từ thế kỉ thứ II công nguyên. Quá trình phát triển của nhà nước Champa đã để lại nhiều di sản văn hóa vật chất và tinh thần quý giá. Tuy nhiên, lịch sử của Champa chỉ được phản ánh trong các bộ quốc sử các nước láng giềng như Trung Quốc và Việt Nam, Cambodia khi có phái đoàn triều cống sang thăm viếng, dịp ban hành sắc phong vương hay có xung đột về chính trị và quân sự. Hoặc được tìm thấy trong các ghi chép của các nhà du hành, phái đoàn truyền bá tôn giáo, lời kể của các thương nhân Xem bài viết