Nghĩ về bản sắc – ngôn ngữ

Hát cho Symbiosys

Hát cho Symbiosys

[Nhật ký]

3.2007 – Đã từng nghe nhiều chuyện buồn về ngôn ngữ và tiếng mẹ đẻ, hôm nay lại nghe về những gia đình Chăm ở Phan Rang ngăn cấm con cái nói – học tiếng mẹ đẻ vì lẽ (1) học tiếng Chăm để làm gì, học tiếng Anh, Nhật, Hàn hay Hoa chẳng phải hay hơn sao, để kiếm việc làm lo thân (2) Học cùng lúc nhiều thứ mệt lắm con à, cứ tập trung vô Việt – Anh thôi đã là nhiều.
Thật vậy không?
“Nói có sách mách có chứng”, thật chỉ là toàn đọc với đọc, bản thân mình nghe còn chưa tin, làm sao mà thuyết phục người khác. Quá nhiều lý do thôi thúc ra đi và tìm hiểu, nhưng lòng vẫn chưa quả quyết. Nhân dịp đi Campuchia làm tình nguyện, xin đi Ấn Độ, qua các hoạt động tình nguyện mà tìm hiểu nhiều hơn, sâu hơn.

Sau chừng 3 tháng làm quen với môi trường, thức ăn, văn hóa, bỗng tò mò, lối đi nào cho Chăm? Chứ cứ thế này tiếng mẹ đẻ chết mất… Một chiều đẹp trời, từ trung tâm Panchgani, mình đi tìm sang ngôi làng gần đó, may ra tìm được điều chi hay. Qua những con đường nhỏ tìm đến ngôi làng, các cấu trúc cũ xây chủ yếu bằng đá, lác đác vài ngôi nhà bằng phân bò trộn bùn, cứ như những ngôi nhà cũ Chăm. Trong một buổi gặp, có vị khoa bảng bảo: đấy là một công nghệ rất hay và bền vững, đã được dựng lên từ rất lâu rồi. Giờ người ta còn thiết kế biết bao loại kính hay xi-măng để đảm bảo ngôi nhà luôn mát mẻ, độ ẩm ổn định, trong hiưn công nghệ đó đã ra đời từ cả nghìn năm trước.

Yên tĩnh, thanh bình, ngôi làng là sự trộn lẫn mới – cũ, thích nhất là những cấu trúc cơ bản chắc vẫn giữ nét đẹp của nó mấy trăm năm trước: giếng làng, đền thờ các vị thần hay những ân nhân của vùng,
Những con người bắt đầu đổ ra đường xem những con người lạ đến tham quan, Tây ta Hàn đủ cả. Càng sâu hơn, càng có nhiều gia đình niềm nở chào đón, mời bữa cơm tối, như họ đã chuẩn bị từ trước. Đến một ngôi nhà nọ, các bạn ngẫu hứng dừng chơi, ngôi nhà nhỏ bé tồi tàn, nhưng bát đĩa và gia vị thì đủ cả [các bạn thông cảm nhé, một buổi giận hờn đập cái laptop và toàn bộ dữ liệu hình ảnh rồi], nhưng nhật vật chính của câu chuyện chưa xuất hiện đâu, sau chén trà sữa bò ngọt lịm và món bánh quy tự nướng ngọt thơm.
Chủ nhà, một người phụ nữ, niềm nở tiếp đón, và gọi một đứa trẻ trong nhà ra tiếp các vị khách bất ngờ sang. Cô bé tầm 10 tuổi, làn da ngăm đem, đáng yêu như mọi đứa trẻ nhỏ khác. Chỉ bất ngờ khi cô bé, ở một ngôi làng rất xa khỏi các thành phố lớn, một cách dõng dạc và tự tin, tiếp chuyện các anh chị với những câu chuyện kể địa phương. Tò mò mà hỏi cô bé điều bận lòng bấy lâu: “How many languages can you speak?” Bất ngờ cho câu trả lời, rằng cô bé ấy có thể nói 4 thứ tiếng: Anh, Hindi, tiếng của tiểu bang, và tiếng mẹ đẻ. “Can you also write all of them?” Và cô bé có thể viết rành rọt cả 4 ngôn ngữ, và chuyện này không là chuyện cá biệt, và ở các quốc gia Châu Phi chuyện này cũng thường. Ôi chao ơi, vậy mà một số phụ huynh Chăm ngăn cản con cái họ học bằng tất cả khả năng của một đứa trẻ, khi mà các nhà nghiên cứu cho rằng, càng học nhiều ngoại ngữ, đứa trẻ càng thông minh hơn, vì tiếp thu được cách suy luận – cảm giác – cách nhìn rất đặc trưng của mỗi ngôn ngữ…
Từ đó, mỗi khi nghĩ về tiếng mẹ đẻ và tình hình địa phương, lòng cứ nung nấu: ước chi có một dịp để nói, để kể, rằng, ừ, các cô chú cứ để mặc đứa con của mình cùng với mọi ham thú của bé, bỏ mặc sự ích kỷ áp đặt cá nhân, hãy để đứa con của mình, như hàng triệu đứa trẻ Ấn Độ, tiếp thu đa dạng các ngôn ngữ một cách tự nhiên, công bình, làm giàu cho ngôn ngữ mẹ đẻ, làm giàu cho bảng đồ ngôn ngữ thế giới, làm giàu cho chính tư tưởng và trí tưởng tượng phong phú của chính bản thân những đứa trẻ ngây thơ, nhưng cũng rất đỗi thông thái ấy.
Jaka

Chia sẻ cảm nhận của bạn