Cảm tưởng từ cuộc gặp gỡ Giáo sư Trần Văn Khê

Buổi gặp gỡ thân mật

Có duyên tìm hiểu và gặp gỡ Giáo sư Trần Văn Khê từ 2 năm trước, kính nể tài năng và tri thức âm nhạc cổ truyền, nên mình đã mong có cuộc chuyện trò thân mật, để có thể san sẻ về những ước nguyện với âm nhạc dân tộc Chăm và học hỏi từ những kinh nghiệm quý báu của ông. Dự định trước mắt là kết hợp với anh Lực, một người cũng suy tư nhiều về những nét đẹp văn hóa Việt Nam, để tìm thêm lối đi, mà trước mắt là tổ chức những buổi trình diễn văn hóa nghệ thuật Chăm cho khách du lịch và những ai quan tâm. Mình thăm hỏi để hẹn gặp giáo sư đôi lần, nhưng chẳng thành. Nhân anh Lực thân quen ông, thế là hẹn, chiều thứ bảy (20.7) lúc 3:00-4:00, cùng với nhóm nhạc trẻ Kawom khik nâm krung và mơ ước gìn giữ phổ biến văn hóa truyền thống.

Tuy mưa làm lâm râm, đúng hẹn, các bạn Chăm do chi đó mà chưa đến, hy vọng được chơi để ông thưởng thức và nhận xét. Cuộc gặp không kéo dài lâu, nhưng cũng để lại nhiều ấn tượng cho mình. Mình xin chia sẻ đôi điều ấn tượng đó qua cách nhìn cá nhân, để độc giả có thể chia sẻ và học hỏi.

Tinh thần khoa học
Bắt đầu bằng các câu hỏi đơn giản, nhưng trước khi nói, ông dặn rằng, ông tuy là chuyên gia nghiên cứu âm nhạc dân tộc, nhưng không chuyên tất cả mà chỉ dân tộc Kinh, nên các lời chia sẻ của ông không nên xem như nhận xét của chuyên gia. Đó chăng là sự nghiêm túc và thẳng thắng của một người làm khoa học thật sự, vốn đã trở thành nguyên tắc mà đôi lúc chúng ta lãng quên. Ông bảo: chúng ta cần phải hiểu rõ làm khoa học và nghệ thuật. Người làm nghệ thuật chủ yếu là sáng tạo. Họ có thể không hoặc sử dụng chất liệu dân gian, nhưng đó không phải là nghệ thuật cổ truyền, vốn chỉ thuần bao gồm những yếu tố truyền thống và biến tấu đặc trưng hay đôi lúc đòi hỏi không gian rất riêng của nó. Làm khoa học là nghiên cứu đối tượng gốc, nên cái chúng ta đang làm là làm nghệ thuật.

Công nhận di sản văn hóa thế giới
Sau vài câu hỏi từ anh Lực, mình chia sẻ: cháu cũng suy nghĩ về việc âm nhạc Chăm với nét đẹp rất đặc trưng của nó được sự công nhận di sản văn hóa. Ông cắt lời ngay: ai công nhận? Giữa biết bao hồ sơ di sản văn hóa khắp thế giới, liệu họ có đủ năng lực để công nhận một nghệ thuật? Và tại sao chúng ta lại cần sự công nhận? Nghệ thuật vốn dĩ tự thân phát triển, ai yêu thì gìn giữ, chứ không phải đến khi nó được công nhận di sản văn hóa chúng ta mới vội vàng tìm hiểu và bảo tồn phát triển nó. Đó là trách nhiệm và nghĩa vụ của chủ nhân thực sự của nó. Trong khi đó, để được công nhận di sản là một quá trình lâu dài và tốn kém, mà chính phủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

Cải lương đã giết chết hát ru Nam Bộ
Giữa cuộc trò chuyện mà những câu hỏi khá lủng củng, cũng lượm lặt được những bài học hay, khiến mình ngẫm nghĩ nhiều hơn về trường hợp của mình. Nghệ thuật cải lương vốn diễn trước công chúng, đòi hỏi thủ pháp đảm bảo cho khán giả luôn tỉnh táo và hưng phấn. Trước sự lớn mạnh và tầm ảnh hưởng sâu rộng của nghệ thuật cải lương, các bà mẹ trẻ mất khả năng hát ru, ngâm nga nhẹ nhàng, sâu lắng, dịu dàng, đưa con vào giấc say. Hiển nhiên có nhiều phương tiện khác góp phần vào cái chết của nghệ thuật hát ru, cải lương chỉ là một minh chứng. Câu chuyện đó làm mìn liên tưởng đến nghệ thuật hát của dân Chàm mình, chịu ảnh hưởng của nghệ thuật “chuẩn hóa” bài hát thành các bản nhạc, làm cho chúng ta bắt đầu có cảm giác sợ, sợ tái sáng tạo lời hát, nốt nhạc, hay dùng giai điệu này cho một lời nói khác, hoặc điêu luyện hơn nữa, tự sáng tạo nên một lời ca riêng của mình. Có nghe một số bạn trẻ đi theo hướng đầy ngẫu hứng và sáng tạo đó, nhưng nó cũng đang chết đi…

Các bạn Chăm
Mình rất thích Kawom khik nâm krung đã gầy dựng nên một nhóm/câu lạc bộ các bạn trẻ hoạt động rất mạnh trong mảng nghệ thuật truyền thống vốn chưa được lưu tâm nhiều và đòi hỏi một chiều sâu cảm thụ. Dù hôm nay các bạn có đến trễ, hơi áy náy với các anh chị và giáo sư, nhưng đây cũng là một bài học hay để chúng ta hiểu được tầm quan trọng của uy tín và thời gian.

Một số thành viên Kawom Khik Nâm Krung

Một số thành viên Kawom Khik Nâm Krung

Các bạn nghĩ gì về lời nói của giáo sư? Liệu các bạn có chia sẻ cùng một trăn trở? Liệu chúng ta có đủ tình yêu và đam mê như giáo sư, dù tuổi cao nhưng vẫn rất nhớ như in những giai điệu thậm chí chẳng còn mấy người nhớ hay đủ khả năng thực hiện, để gạt bỏ mọi sự khác biệt về cảm thụ, không chê bai chỉ trích nhau, mà luôn luôn sáng tạo nên vẻ đẹp của riêng mình, góp phần cho vẻ đẹp riêng của văn hóa dân tộc.

Dù sao cũng rất tự hào vì những nỗ lực của các bạn…

(trang thông tin nhóm KNK: http://khiknamkrung.wordpress.com)

Chia sẻ cảm nhận của bạn