Chia sẻ kinh nghiệm học tiếng Chăm

Tiếng Chăm là tiếng mẹ đẻ, thế nhưng rất ít người viết được Chăm. Họ chỉ biết nói những từ thông dụng ngay cả những từ thông dụng này họ cũng chỉ biết đến phần trọng âm của từ. Không giống như tiếng Việt, tiềng Chăm là ngôn ngữ đa âm tiết và có trọng âm. Sự khác biệt này khiến nhiều bạn thấy khó khăn vì đã quen với việc học bằng tiếng Việt. Trong những thời gian vừa qua tôi đã dành thời gian để tự học tiếng Chăm, thông qua đó tôi có một số kinh nghiệm muốn chia sẻ.

Để phân tích khó khăn này, chúng ta phải xét đến thực trạng sử dụng tiếng mẹ đẻ qua giao tiếp bằng miệng. Ngay khi lên 3 tuổi một đứa trẻ đã bập bệ biết nói theo như bố mẹ, người thân truyền đạt qua giao tiếp hằng ngày. Các bạn đã được kế thừa sự thuận lợi của môi trường tiếng mẹ đẻ nên ít ra các bạn đã biết nói những từ thông dụng. Vấn đề ở đây là các bạn chỉ biết nói phần trọng âm của từ, không biết đến tiền trọng âm của từ (lang likuk). Để viết được một từ yêu cầu bạn phải biết đầy đủ phần trọng âm và tiền trọng âm.

Ta xét ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết như sau:

Khi giao tiếp bằng miệng người ta thường lượt bỏ tiền trọng âm: “Dei nao rak blei kan ka ai nyâ” (Em đi chợ mua cá cho anh nha.). Ta thấy người nói đã lượt bỏ đi phần tiền trọng âm của từ. Câu này nếu chuyển sang ngôn ngữ viết ta phải ghi đầy đủ: “Adei nao darak blei ikan ka sa-ai nyâ”.

Trong trường hợp này nếu người ta không biết tiền trọng âm của các từ adei, darak, ikan, sa-ai thì người ta không viết được tiếng Chăm. Tiếng Anh cũng là ngôn ngữ đa âm tiết có trọng âm những phần trọng âm và phần âm yếu của một từ trong tiếng Anh đều được phát âm vì vậy người ta luôn biết cả âm yếu và trọng âm của một từ. Trong tiếng Chăm, phần tiền trọng âm của một từ thường bị lượt bỏ trong văn phong không trang trọng thành ra người ta khó mà biết tiền trọng âm của một từ.

Một số từ khi nói thì khác nhưng khi ghi ra chữ thì khác do âm tiết có sự khác nhau giữa các địa phương. Ví dụ từ “làng” trong ngôn ngữ nói thì người Chăm ở Ninh Thuận gọi là “mlei” nhưng khi viết ra theo âm phổ thông thì phải ghi là “palei”. Đây cũng là khó khăn.

Tuy nhiên những khó khăn này cũng dễ dàng khắc phục nếu bạn có cách học tiếng Chăm hiệu quả. Trong các cách mà tôi từng học qua thì tôi thấy một cách học sau là hiệu quả nhất.Ta hãy đọc một số bài văn, bài thơ bằng tiếng Chăm có phần dịch của tiếng Việt. Bạn hãy đọc một đoạn văn hay thơ rồi đối chiếu phần dịch, như vậy bạn rất dễ nhớ. Trong ngôn ngữ nói chúng ta đã biết “rak” là “chợ”, “kan” là “cá”… nhưng khi gặp các từ “darak”, “ikan” nếu không biết thì chúng ta chỉ cần đối với phần dịch thì cũng rất dễ nhớ vì chúng ta đã biết phần trọng âm của những từ này. Nếu cần bạn đọc thuộc luôn một số đoạn của bài thơ bài văn này như vậy càng dễ nhớ hơn. Chúng ta đừng học qua sách từ vựng hay sách từ điển vì như vậy vừa nhức óc vừa khó nhớ.

Đó là cách học tiếng Chăm mà tôi thấy hiệu qua trong thời gian học vừa rồi. Khi còn là sinh viên năm nhất tôi cũng không biết nhiều về tiếng Chăm, sang năm 2 tôi học theo cách này chỉ trong vài tháng tôi viết được một số bài thơ (ariya) bằng tiếng mẹ đẻ. Hi vọng các bạn cũng thấy hiệu quả khi học theo cách học này.

 

Chia sẻ cảm nhận của bạn