Đối thoại với người Muslim: Một góc nhìn về Islam!

Islam là một tôn giáo lớn đứng thứ hai trên thế giới, chỉ sau Kito giáo (niếu tính chung Thiên chúa với Tinh Lành). Islam cũng là một tôn giáo chi phối đậm nét, trong đời sống tinh thần lẫn xã hội của người Chăm hiện nay. Để tìm hiểu về Islam, có cái nhìn đúng đắn về tôn giáo này, tôi xin trả lời tóm tắt những câu hỏi mà một bạn Chăm (không phải Islam) đặt ra.

            Hỏi:  Islam là một tôn giáo bạo lực! Nhiều thế lực nhân danh Thượng Đế Allah để hoạt động khủng bố, điển hình là vụ khủng bố ngày 11 – 9, ở nước Mĩ, do Osama bin Laden tiến hành!

Trả lời: Islam không phải là tôn giáo của bạo lực, chiến tranh và cũng không là một tôn giáo của sự tĩnh lặng, thiền. Thật ra, chiến tranh (Jihat hay Futuhat) và hòa bình (shulh) là hai học thuyết trong Islam.  Vì thế không thể chính xác kết luận rằng Islam là một tôn giáo với học thuyết bạo lực hay thiền, tịnh tu. Thật ra nên hiểu, Islam là một tôn giáo được hình thành từ lời khải huyền của Đấng Toàn Năng Allah (S.W.T), nhầm quản lí tất cả mọi sự tương tác giữa con người với nhau.Chiến tranh hay hòa bình trong Islam nó cấu thành một bộ luật (Syariat) hẳn hoi, tất cả chỉ để giải quyết các vấn đề nảy sinh từ con người.

Ví dụ: Các cuộc nổi dậy ở Palestine, nhầm đòi lại sự  công bằng trong tín ngưỡng, đất đai của dân tộc là đúng (theo luật Islam), nhưng cách thức mua người để đánh bom tự  sát, hay chấp nhận cả phụ nữ  có thai để làm việc này là không đúng. Hay vụ 11/9. dập bỏ các thế lực hiếp đáp, tàn phá và bôi nhọ xã hội Islam là đúng, nhưng cách thức khủng bố, giết hàng ngàn người vô tội như thế là sai hoàn toàn và xã hội Islam chưa bao giờ coi đó là chiến thắng, chiến công…mà thật chất là một vết nhơ của một bộ phận cá nhân theo Islam mà thôi.

         Hỏi: Trong nội bộ thế giới Islam, nhiều vụ xung đột đẫm máu xảy ra giữa các phe phái, điển hình là xung đột giữa người Sunni và người Shi-ah, xung đột giữa các phe phái do sự  khác nhau về cách hành lễ.

Trả lời: đây là một ý nhỏ, thật ra nó cũng nằm trong câu hỏi trên và cũng có thể giải thích tương tự. Tuy nhiên xin nói thêm, mọi cuộc bạo động trong Islam, không phải tất cả điều do sự  chỉ dạy trong Thiên Kinh Quran hay lời giáo huấn của Thiên sứ Muhammad. Mà ngày nay phần lớn nó được tiến hành vì tham vọng cá nhân, nhưng lại mang Islam ra làm tấm rèm để che phủ. Tuy vậy chúng ta có thể khẳng định Islam là một tôn giáo tạo được một khối đoàn kết và tương giao rất vững chắc. Tôi dám chắc rằng chưa có một tôn giáo nào có thể làm được điều đó.

         Hỏi: Nữ  giới Islam, đi đường phải che mặt; khi lấy chồng, vô tình bị một người đàn ông nào đó nhìn thấy khuôn mặt thì sẽ bị người chồng đó ly hôn? Phụ nữ bị trói buộc bởi các quan điểm đạo đức khá khắt khe. Ở các nước Iran, Arab Saudi, phụ nữ  ngoại tình sẽ bị tử hình; trong khi đó nam giới được quyền lấy nhiều vợ.

Trả lời: như  đã nói, Islam là một tôn giáo của luật (syariat). Tất cả điều có khuôn phép và luật hẳn hoi. Phụ nữ  ra đường phải che, còn nam giới cũng chẳng được tự  do ở trần, ở truồng khi ra đường .Luật Islam luôn định rõ nam và nữ khi đang ở vị trí nào và tiếp xúc với những đối tượng nào thì bộ phận nào cần được che chắn. Không có luật nào khi người khác thấy mặt sẽ bị li dị và chưa có trường hợp nào như vậy.

Về việc phụ nữ  ngoại tình. Nếu xét về một xã hội không phải Islam, như Việt nam xưa chẳng hạn. Chẳng phải sẽ bị cạo đầu rồi cho trôi sông hay sao?…hay trong xã hội Trung hoa, họ sẽ bị tròng lồng heo rồi mang thả xuống sông?. Đó chẳng phải là cách giết người sao?. Nhưng xét cho cùng thì đó chỉ là cách xử lí theo phong tục tập quán mà không có một luật định thành văn nào cả. Trong Islam, phụ nữ  ngoại tình luôn theo mức độ mà định tội theo luật, ví như người đàn ông khi vi phạm điều này cũng sẽ bị xử theo luật Syariah chứ  không chỉ riêng phái nữ. Trong Islam, người đàn ông được lấy nhiều vợ, nhưng phải có đủ điều kiện kinh tế nuôi các bà vợ và giáo dục tốt các con cái.Và quan trọng nhất nếu muốn lấy thêm vợ phải được sự đồng ý của người vợ cả, và phải đích thân người vợ cả ấy đi hỏi cưới người vợ thứ hai cho chồng mình. Mọi hành vi cưỡng ép sự đồng thuận của người vợ cả điều bị coi là tội lỗi.

       Hỏi: Người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận theo chế độ mẫu hệ. Phụ nữ có vai trò quan trọng trong gia đình, nay bị giới hạn trong điều luật Islam, có làm mất đi sự tôn kính dành cho phụ nữ như trước đây? Và trên thực tế, người Chăm Muslim ở Cambodia, ở Châu Đốc,… đã chuyển sang chế độ phụ hệ hẳn.

Trả lời: Trong Islam người đàn ông luôn là trụ cột là nơi nương tựa của người phụ nữ. Khi cưới vợ, người đàn ông phải bắt buộc làm đủ mọi cách để có thể nuôi được vợ con. Mọi của cải của người chồng làm ra đều là của chung chồng vợ và cấm người chồng  mang số của cải ấy làm của riêng hay sử dụng vào việc riêng . Nhưng người vợ có quyền giữ  riêng của cải mà đích thân mình làm ra. Gia đình Islam phân công vai trò rất rõ nét và mọi công việc nặng nhọc lo toan đều do người chồng ghánh cả. Tuy nhiên trong xã hội Chăm, một dân tộc vốn theo Mẫu hệ lâu đời thì sao?. Xin trả lời rằng, nó tồn tại ở hình thức “Adat” (văn hóa truyền thống). Xin niêu ví dụ cụ thể, khi người Chăm Châu Đốc lập gia đình không rước dâu mà đưa rễ, họ ở rễ nhà vợ (luôn là vậy), quyền nắm kinh tế gia đình luôn là nữ, nhiều người khi chết không khắc họ cha lên bia mộ mà khắc họ mẹ…v..v…Tuy nhiên đậm nét mẫu hệ nhất có lẽ là Chăm Islam ở Thuận Hải, họ vẫn duy trì chế độ Mẫu hệ theo khuôn phép Islam. Nói tóm gọn, Islam không chấp nhận một người vợ hỗn láo, luôn đứng phía trên để sai khiến người chồng. Người vợ phải biết yêu quý và kính nể chồng,họ không chấp nhận một người phụ nữ mang lễ vật đến xin hỏi cưới người con trai. Song song đó mọi quyền lợi nữ giới hay nét văn hóa Mẫu hệ vẫn có thể duy trì nếu nó không phạm phải những điều trên.

           Hỏi: Không như người Chăm ở Pangdurangga, người Chăm ở Châu Đốc thường xem trọng văn hóa Islam hơn văn hóa dân tộc!

Trả lời: Islam không phải chỉ mới du nhập vào xã hội Chăm vài thập kỉ gần đây, mà nó đã du nhập vào Champa cả ngàn năm trước, Dấu ấn vẫn còn rất rõ nét trong những Ariya hay Hikayat Chăm như “Nai mai mang Makah, Tuen Phaow, Inra Patra…) thậm chí nó còn ảnh hưởng đến cả cộng đồng Chăm Balamon (ví dụ Chăm Ahier và Chăm Awal , từ “Ahier và Awal” là hai từ Arab). Vì thế văn hóa Islam có thể nói là đã hòa quyện vào văn hóa Chăm và trở thành văn hóa truyền thống của cộng đồng dân tộc Chăm theo Islam. Điều này cũng có thể nói ngược lại và giải thích tương tự như văn hóa Hindu (Balamon) đã hòa quyện vào văn hóa Chăm và trở thành văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm Hindu giáo. Nhưng vì người Chăm trước kia cũng từng theo Hindu và sau đó cải đạo sang Islam, Cho nên những ai nhận thức được , họ vẫn coi văn hóa Chăm Balamon là một phần trong văn hóa của cộng đồng mình. Còn Chăm Balamon, chưa từng theo Islam, chỉ tiếp xúc qua mối tương giao giữa những người đồng tộc cho nên luôn hiểu lầm và tách hẳn Islam và văn hóa Chăm. Có khi nào họ thử tách văn hóa Chăm và văn hóa Balamon?. Như thế nào mới là văn hóa thuần Chăm?. Có lẽ chưa ai có thể giải thích được, nhưng với người đang theo Islam thì văn hóa Islam là tài sản chung của cộng đồng theo Islam giáo. Nó không mang tính độc quyền của người Arab hay bất kì một dân tộc nào cả.

        Hỏi: Nhiều nét đẹp trong bản sắc văn hóa dân tộc sẽ mất đi khi người Chăm cải đạo vào Islam. Trên thực tế, họ không còn tham gia làm lễ Katé, Ramâwan,…

Trả lời: Người Việt theo Islam vẫn có thể ăn tết Nguyên đán, tại sao người Chăm không được ăn Kate, Ramuwan. Trong thật tế ngày nay vẫn có người Chăm Islam cùng tham dự Kate ở Việt Nam cũng như tại Hải ngoại. Trong lễ Ramuwan, người Chăm Bani đi viếng mộ thì Chăm Islam cũng đi viếng. Họ có thể tham gia, có thể tổ chức lễ hội mang bản sắc dân tộc, nhưng với vị thế khác so với người Chăm không phải Islam. Họ lên tháp với vai trò cùng chung vui, gìn giữ nét văn hóa dân tộc và tưởng nhớ các cố nhân Champa hào hùng chứ không phải lên để cúi lạy một vị thần nào cả, vì theo Islam, chỉ có Allah là Thượng Đế để họ cúi lạy. Họ đi tảo mộ cầu xin Allah ban phước lành cho người đã khuất và để viếng ông bà tổ tiên, chứ không đến để cúi lạy. Tóm lại, người Islam có thể tổ chức và tham dự các lễ hội dân tộc, nhưng phải mang tính chất văn hóa dân tộc và họ  không thể mang yếu tố tính ngưỡng vào trong đó

         Hỏi: Một số điệu múa mang nét lõa thể, như múa Siva, sẽ bị coi là tội lỗi, khi cải đạo vào Islam.

Trả lời: lõa thể là bị cấm trong Islam ở cả nam lẫn nữ, nhưng nếu nói cấm các điệu múa lõa thể thì quá cực đoan. Trên thực tế xã hội Chăm rất gống Indo Malay, trước kia theo Hindu rồi sau chuyển sang Islam. Nên nét văn hóa Hindu vẫn còn rất đậm nét mặt dù họ đã theo Islam. Những điệu múa xưa, khi họ còn theo Hindu giáo mang tính chất lõa thể, nay vẫn được trình diễn, chỉ có điều họ cải tiến. Mặc thêm một lớp áo bên trong để che phần da thịt hở hang. Chăm mình cũng có thể làm vậy.

          Hỏi: Một khi cải đạo vào Islam, người Chăm không còn thờ cúng đền tháp, không còn ai thờ cúng các vị vua Po Nagar, Po Klaong Garay,…

Trả lời: Gìn giữ di sản dân tộc không nhất thiết phải theo tôn giáo của công trình kiến trúc đó. Trên thực tế ở Indonesia có những đền tháp Hindu nhiều gắp mấy lần tháp Champa ở Việt Nam, thế nhưng xã hội với 80% người Islam ấy và cũng là người thừa kế các đền tháp ấy vẫn có thể gìn giữ, bảo tồn và phát triển.

Chia sẻ cảm nhận của bạn